เขาอายุ 35 ปี แต่ดูเหมือนอายุ 50   ศีรษะล้าน หลอดเลือดดำขอด สวมแว่นตาหรือจะสวมแว่นตาถ้าไม่ได้ทำแว่นตาอันเดียวที่มีอยู่หายไปนานแล้ว หากเขาปกติดี เขาจะป่วยจากโรคขาดสารอาหาร แต่ถ้าเขาเพิ่งประสบโชคมา เขาจะป่วยจากอาการเมาค้าง ขณะนี้เป็นเวลาสิบเอ็ดโมงครึ่ง ตามกำหนดเขาควรเริ่มงานตั้งแต่สองชั่วโมงที่แล้ว แต่หากเขาจะได้พยายามเริ่มงานอย่างจริงจังแล้วก็ตาม เขาจะต้องทนทุกข์กับเสียงโทรศัพท์ที่ดังเกือบตลอดเวลา เสียงทารกร้อง เสียงเครื่องขุดเจาะจากถนน และเสียงฝีเท้าหนักๆ ของเจ้าหนี้ที่ขึ้นลงบันได เหตุรบกวนล่าสุดคือไปรษณีย์รอบสอง มาส่งจดหมายขยะสองฉบับ และใบเรียกเก็บภาษีที่พิมพ์ด้วยหมึกสีแดง

ไม่จำเป็นต้องบอกว่าชายผู้นี้คือนักเขียน เขาอาจเป็นกวี นักเขียนนิยาย เป็นผู้เขียนบทละครหรือบทวิทยุ เพราะคนวรรณกรรมนั้นคล้ายคลึงกัน ในที่นี้เราให้เขาเป็นนักรีวิวหนังสือ ในท่ามกลางกองกระดาษเหล่านั้นมีกล่องหนาๆ แอบแฝงอยู่ กล่องนี้บรรจุหนังสือห้าเล่มที่บรรณาธิการส่งมาให้ พร้อมข้อความว่าหนังสือเหล่านี้ "น่าจะไปกันได้" หนังสือชุดนี้มาถึงเมื่อสี่วันที่แล้ว แต่ 48 ชั่วโมงแรกนั้น นักรีวิวไม่สามารถเปิดพัสดุได้ เนื่องจากอาการอัมพาตทางจิต เมื่อวานนี้เอง ด้วยความมุ่งมั่นเด็ดเดี่ยว เขาแกะเชือกออกและพบหนังสือ 5 เล่ม คือ ปาเลสไตน์บนทางแยก, การทำไร่โคนมทางวิทยาศาสตร์, ประวัติศาสตร์สังเขปของประชาธิปไตยในยุโรป (เล่มนี้หนา 680 หน้า หนักเกือบ 2 กิโลกรัม) ประเพณีชนเผ่าชาวโปรตุเกสในอัฟริกาตะวันออก และนวนิยาย นอนดีกว่า ซึ่งอาจติดมาผิดพลาด บทรีวิวยาว 800 คำของเขาควร 'ส่ง' ภายในเที่ยงวันพรุ่งนี้

หนังสือ 3 เล่มในจำนวนนี้มีหัวข้อที่เขาไม่เดียงสา เขาต้องอ่านอย่างน้อย 50 หน้า จึงจะหลีกเลี่ยงการเขียนอะไรผิดพลาด ซึ่งทรยศทั้งตัวเขาและผู้เขียน (ผู้ย่อมรู้นิสัยนักรีวิวหนังสือเป็นอย่างดี) และรวมถึงทรยศผู้อ่านด้วย เมื่อถึงบ่ายสี่ เขาเอาหนังสือออกจากกระดาษห่อ แต่จิตประสาทยังไม่สามารถเปิดหนังสือออกดูได้ ความคิดว่าจะต้องอ่านหนังสือ แม้แต่กลิ่นกระดาษ กระทบเขาดุจเดียวกับความคิดว่าต้องกินพุดดิ้งข้าวบดเย็นเยือกกลิ่นยาระบาย อย่างไรก็แล้วแต่ น่าแปลกใจที่เขาจะส่งต้นฉบับไปทันเวลา ด้วยอะไรบางอย่าง ต้นฉบับจะไปถึงทันเวลาเสมอ พอประมาณ 3 ทุ่ม จิตใจเขาจะเริ่มปลอดโปร่ง ในเวลาดึกดื่นค่ำคืนนั้น เขานั่งในห้องที่หนาวเยียบลงทุกที กับควันบุหรี่หนาขึ้นเรื่อยๆ เขาอ่านหนังสือข้ามๆ จนจบเล่มแล้วเล่มเล่า และวางหนังสือลงด้วยความเห็นสุดท้ายว่า "โอ้พ่อเจ้า ห่วยแตกโคตร!" พอถึงตอนเช้า ด้วยสายตาพร่าและอารมณ์เสีย หนวดเคราไม่โกน เขาจะจับจ้องสายตาไปที่หน้ากระดาษเปล่าสัก 1-2 ชั่วโมง จนกระทั่งเข็มนาฬิกาอันคุกคามขู่เข็ญให้เขาหวาดกลัวจนลงมือทำงาน และแล้วทุกอย่างจะเข้าที่เข้าทาง วลีโหลๆ เช่น 'หนังสือที่ไม่ควรพลาด' 'มีบทตอนน่าจดจำทุกหน้า' 'ที่พิเศษคือบทที่ว่าด้วย ฯลฯ ฯลฯ' ต่างกระโดดเข้าที่ดังศิโรราบให้แม่เหล็ก บทรีวิวจะจบด้วยความยาวพอดิบพอดี และมีเวลาเหลือประมาณ 3 นาที ซึ่งตอนนั้น หนังสืออีกกองที่ไม่ควรมาอยู่ร่วมกันได้และไม่น่าสนใจ จะส่งมาถึงทางไปรษณีย์ เป็นอย่างนี้เรื่อยไป สัตว์โลกที่ถูกเหยียบย่ำและประสาทสั่นเทาผู้นี้ เริ่มต้นอาชีพด้วยความหวังสูงส่งปานใด เพียงเมื่อไม่กี่ปีที่ผ่านมา

ผมกล่าวเกินเลยไปละหรือ? ผมถามนักรีวิวหนังสือทั่วไป ผู้ที่รีวิวหนังสือตีเสียอย่างต่ำปีละ 100 เล่ม ว่าจะปฏิเสธอย่างสุจริตใจได้หรือไม่ ว่านิสัยและบุคลิกเป็นดังที่ผมบรรยายไว้ โดยทั่วไปแล้ว นักเขียนทุกคนเป็นคนชนิดอย่างที่กล่าวมาอยู่แล้ว แต่การรีวิวหนังสือที่ต่อเนื่องยาวนานโดยปราศจากอคตินั้น เป็นงานลำเค็ญที่ไม่มีใครขอบคุณ ทั้งเป็นงานที่น่ารำคาญและเหนื่อยยาก ไม่เพียงแต่ต้องชมเชยงานห่วยๆ เท่านั้น (ซึ่งผมจะกล่าวถึงต่อไปในไม่ช้า) แต่เป็นการสร้างปฏิกิริยาต่อหนังสือที่เราไม่รู้สึกรู้สาใดๆ ด้วยเลยอยู่ตลอดเวลา นักรีวิวหนังสือแม้จะผ่านร้อนหนาวจนชินชาเพียงใด ต่างก็มีความสนใจหนังสือในลักษณะมืออาชีพ ในจำนวนหนังสือที่ปรากฏนับพันเรื่องต่อปี อาจมีเพียง 50-100 เรื่องที่เขาสนุกจะเขียนถึง ถ้าเขาฝีมือเยี่ยมในวิชาชีพนี้ เขาอาจได้ครอบครองหนังสือในจำนวนนี้ 10-20 เรื่อง แต่น่าจะเป็นว่าเขาได้มาเพียง 2-3 เรื่องเสียมากกว่า งานที่เหลือของเขา ไม่ว่าจะชื่นชมหรือก่นด่าอย่างละเอียดตั้งใจเพียงใด ที่แท้แล้วคือการปลิ้นปล้อน เขาเทจิตวิญญาณอมตะทิ้งลงท่อไปเสียแล้ว ครั้งละครึ่งไพท์

บทรีวิวจำนวนมากให้ข้อมูลไม่เพียงพอ หรือข้อมูลในทางผิดเกี่ยวกับหนังสือ ตั้งแต่เกิดสงคราม (โลกครั้งที่ 2 -- ผู้แปล) สำนักพิมพ์ไม่ค่อยประสบความสำเร็จในการกระตุกหางบรรณาธิการวรรณกรรม และเรียกร้องบทเพลงสดุดีหนังสือทุกเล่มที่ตนผลิตออกมา แต่มาตรฐานในการรีวิวกลับตกต่ำลง เนื่องจากไม่มีพื้นที่และความยุ่งยากอื่นๆ ผลจากการณ์นี้ทำให้ผู้คนแนะว่า ทางแก้ปัญหาคืออย่าให้พวกนักเขียนแย่ๆ มาเขียนรีวิว ควรให้ผู้เชี่ยวชาญมาเขียนถึงหนังสือเฉพาะด้าน แต่รีวิวจำนวนมากโดยเฉพาะนิยาย ให้มือสมัครเล่นมาเขียนก็ได้ หนังสือแทบทุกเล่มสามารถเร้าอารมณ์ความรู้สึกผู้อ่านบางคนได้อยู่แล้ว แม้จะเป็นความชิงชังอย่างเปี่ยมอารมณ์ ซึ่งความเห็นนี้ย่อมมีค่ามากกว่าพวกมืออาชีพน่าเบื่อหน่ายพวกนั้น ทว่าโชคร้าย ดังที่บรรณาธิการทุกคนทราบว่าเรื่องเช่นนี้จัดการยากมาก ในความจริง บรรณาธิการหันไปหาลูกทีมห่วยๆ ของเขาก่อนเสมอ พวก 'ขาประจำ' อย่างที่เขาเรียกกัน

เหล่านี้จะไม่มีทางแก้ไข ตราบใดที่เราถือกันว่า หนังสือทุกเล่มสมควรได้รับการรีวิว แทบจะเป็นไปไม่ได้เลยที่จะเขียนถึงหนังสือจำนวนมากโดยไม่ตีราคาให้สูงเกินไป เราต้องมีความสัมพันธ์กับหนังสือในทางวิชาชีพเท่านั้น จึงจะรู้ว่าหนังสือจำนวนมากเป็นหนังสือเลวเพียงใด คำวิจารณ์ที่เป็นจริงและไม่ได้มาจากความเห็นส่วนตัวต่อหนังสือ 9 ใน 10 เล่มคือ 'หนังสือเล่มนี้ไร้ค่า' ซึ่งปฏิกิริยาที่แท้จริงของผู้รีวิวอาจเป็นว่า 'หนังสือเล่มนี้ไม่ได้ทำให้ข้าพเจ้าสนใจเลยแม้แต่น้อย ข้าพเจ้าจะไม่เขียนถึงเป็นอันขาด ถ้าไม่ใช่เพราะเขียนแล้วได้ค่าจ้าง' แต่สาธารณชนจะไม่จ่ายเงินอ่านอะไรพวกนี้ จะจ่ายทำไมเล่า? เขาอยากได้คำแนะนำหนังสือที่บอกให้เขาไปอ่าน อยากได้การประเมินคุณค่า แต่ท้นทีที่เรากล่าวถึงคุณค่า มาตรฐานก็ล่มสลายลงแล้ว เพราะหากใครบอกว่า คิงเลียร์เป็นบทละครที่ดี The Four Just Men เป็นเรื่องตื่นเต้นที่ดี แล้วคำว่า 'ดี' จะมีความหมายอะไร (ซึ่งนักรีวิวบอกอย่างนี้อย่างน้อยอาทิตย์ละหน)

ผมคิดว่าหนทางที่ดีที่สุดคืออย่าไปใส่ใจหนังสือจำนวนมาก และเขียนรีวิวยาวๆ อย่างน้อย 1,000 คำ ให้หนังสือจำนวนน้อยที่มีคุณค่า คำกล่าวสั้นๆ เพียง 1-2 บรรทัดเรื่องหนังสือออกใหม่นั้นเป็นประโยชน์ แต่บทรีวิวความยาวปานกลาง 600 คำนั้นไร้ค่า แม้ผู้รีวิวอยากเขียนเพียงใดก็ตาม ปกติแล้วผู้รีวิวไม่ได้อยากเขียน แต่การต้องผลิตงานเขียนเศษเล็กเศษน้อยต่อเนื่อง อาทิตย์แล้วอาทิตย์เล่า ทำให้เขากลายเป็นชายในเสื้อคลุม อย่างที่ผมบรรยายไปตอนต้นบทความ อย่างไรก็ดี ทุกคนบนโลกนี้มีคนอื่นเอาไว้ดูถูก ผมจำต้องกล่าวว่าจากประสบการณ์ผ่านมา นักรีวิวหนังสือยังดีกว่านักวิจารณ์หนัง ผู้ที่ไม่อาจทำงานที่บ้าน และต้องไปร่วมงานแสดงต่างๆ ตอนสิบเอ็ดโมงเช้า และยกเว้นเฉพาะกรณีพิเศษไม่กี่รายแล้ว เป็นที่รู้กันว่านักวิจารณ์หนังยอมขายเกียรติยศแลกกับเหล้าเชอรี่คุณภาพต่ำเพียงแก้วเดียว