"When I did not know life, I wrote; now that I know its meaning, I have nothing more to write." --Oscar Wilde

บาร์เทิลบี เป็นตัวละครหนึ่งจากเรื่องชื่อเดียวกันของเฮอร์แมน เมลวิลล์ในปี 1853 บาร์เทิลบี้ทำงานเป็นเสมียนอยู่ที่วอลล์ สตรีต เขาเป็นชายผู้มีบุคลิกแปลกแยกจากสังคม ไม่เคยอ่านหนังสือชนิดใดให้เห็น ชอบยืนและใช้เวลามองออกไปนอกหน้าต่างนานๆ บาร์เทิลบีไม่เคยดื่มชา กาแฟเฉกเช่นชายคนอื่นๆ เขาไม่เคยออกไปไหน อยู่แต่ในที่ทำงานและเข้ามาทำงานแม้กระทั่งวันอาทิตย์ บาร์เทิลบีไม่ชอบเสวนา ไม่เคยเล่าอะไรให้ใครฟัง โลกนี้คือความโดดเดี่ยวเท่านั้น และถ้ามีใครถามเรื่องส่วนตัว เขามักจะตอบว่า I would prefer not to.

หนังสือ "บาร์เทิลบีและพ้องเพื่อน" ของเอนริเก้ วิลา มาตาส เล่าเรื่องของคนที่มีอาการติดโรคและนิสัยแบบ "บาร์เทิลบี" โรคที่ว่านี้สำหรับมาตาส เกิดขึ้นกับอัจฉริยะนักเขียนหลายคนในอดีตที่เลิกเขียนหนังสือทั้งที่เขาเหล่านั้นมีศักยภาพสูงในการเขียน อย่างเช่น เจ ดี ซาลินเจอร์, ฆวน รูลโฟ (ผู้เขียน เปโดร ปาราโม) อาตูร์ แรงโบด์ หรือแม้แต่ตัวเมลวิลล์เอง มาตาสนำมูลความจริงมาผสมผสานกับจินตนาการที่แต่งขึ้น สร้างนิยายที่มีความโดดเด่นในการนำเสนอที่ไม่เหมือนใคร อ่านแล้วรู้สึกหรรษาและประทับใจมาก เกินความคาดหวังกับนิยายที่ออกใหม่ในยุคนี้

มาร์เซโล่ ตัวละครเอกของมาตาสทำงานเป็นเสมียน เขาเคยเขียนหนังสือเล่มหนึ่งเมื่อยี่สิบห้าปีก่อนสมัยเป็นหนุ่ม หลังจากนั้นเขาล้มเหลวโดยตลอดกับการเขียน ไม่สามารถเขียนหนังสือเล่มที่สองได้อีก กลายเป็น "บาร์เทิลบี"เสียเอง ดังนั้นเพื่อเป็นการค้นหาตัวเองและรักษาโรคนี้ มาร์เซโล่จึงติดตามค้นคว้าหาข้อมูลเกี่ยวกับตัวละครและนิยายที่มีความเกี่ยวเนื่องกับอาการนี้ หรือชีวิตนักเขียนในอดีตที่ตัดสินใจเลิกเขียน ใช้ชีวิตในการปฏิเสธ เพื่อหาเหตุผลว่าทำไมคนเหล่านั้นถึงล้มเหลว มาร์เซโล่บันทึกลงสมุดที่เขาเรียกว่า"สมุดเชิงอรรถ" เป็นสมุดที่มีแต่เชิงอรรถแบ่งออกเป็นข้อ โดยไม่มีเนื้อเรื่องหลักอันเป็นส่วนประกอบสำคัญของหนังสือ

แต่มาร์เซโล่แทรกเรื่องหลักของเขาเองลงไปในเชิงอรรถอย่างกลมกลืน เขียนแบบบุคคลที่หนึ่งโดยบันทึกเป็นไดอารี่ มาตาสทำให้เราก้าวเข้าไปในหัวใจของตัวละครที่มีความสุขในสภาวะจิตใจอันโดดเดี่ยว การครุ่นคิดกึ่งปรัชญาและอารมณ์ขันของเขาเมื่อผสมผสานกับเรื่องจริงในประวัตินักเขียนที่สลาย "ตัวฉัน"เป็นตัวหนังสือ ทำให้โลกของบาร์เทิลบีน่าพิศวงชวนระคนใจนัก เช่นเรื่องของคาดัว หนุ่มน้อยวัยสิบห้าปีในวันที่วิโตลด์ กอมโบวิช นักเขียนที่ยิ่งใหญ่ของโปแลนด์ไปกินข้าวที่บ้าน คาดัวมีความใฝ่ฝันอยากเป็นนักเขียน แต่เมื่อเจอกอมโบวิชนักเขียนคนโปรด คาดัวเกิดอาการธาตุสลาย ช็อคขึ้นมาเองโดยที่กอมโบวิชไม่ได้ทำอะไร คาดัวจึงผันตัวเองไปเป็นจิตรกร ภาพเขียนของเขาทุกชิ้นนั้นเกี่ยวกับเฟอร์นิเจอร์จนวันตาย คาดัวเคยบอกว่า "เพราะผมรู้สึกเหมือนเฟอร์นิเจอร์ เท่าที่ผมมีความรู้ เฟอร์นิเจอร์นั้นไม่เขียน"

ฉากที่มาร์เซโล่เจอซาลินเจอร์บนรถเมล์ในนิวยอร์กแล้วนำมาผสนผสานกับตัวละครจากเรื่องของซาลินเจอร์เอง แสดงจินตนาการจากการเขียนที่แสนจะสนุก มีบางส่วนในประวัตินักเขียนที่มาสตานำมาเล่าและตั้งใจแต่งให้เกินจริงเพื่อเสริมประเด็นที่เล่ามา แต่ส่วนใหญ่ก็เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นจริงในชีวิตของนักเขียน บาร์เทิลบีและพ้องเพื่อน จูงมือฟรานซ์ คาฟคา, ฮาร์ท เครน, เฟอนานโด เปสซัว, บอร์เฮสและอีกหลายต่อหลายคนมาให้รู้จัก ถ้าคุณรักโลกวรรณกรรมเหมือนผม คุณจะรักความโดดเดี่ยวที่แสนจะมีสุข การอ่านเหมือนการเดินทางไปเที่ยว มันสงบนิ่ง อิ่มเอมจนบางทีถ้าทำได้...คงจะสมัครใจไม่ออกมา