เนื้อหาในเล่มเสียดสีวงการพิมพ์หนังสือในอเมริกา โดยมีตัวเอกเป็นหมี หมีตัวนี้บังเอิญไปเจอกระเป๋าเอกสารบรรจุต้นฉบับหนังสือเล่มหนึ่งอยู่ใต้ต้นไม้ในป่า แรกก็ผิดหวังที่ไม่ใช่ของกิน แต่เมื่อได้อ่านต้นฉบับแล้ว หมีก็เห็นว่าเป็นหนังสือที่ไม่เลวเลย มีเรื่องเพศจำนวนมากและยังมีเรื่องการตกปลาดีๆ อีกด้วย หมีจึงแต่งตัวเป็นคนแล้วหิ้วกระเป๋าเข้าเมือง เอาต้นฉบับไปเสนอพิมพ์เพื่อเป็นนักเขียน เรื่องที่เหลือเป็นการล้อเลียนธุรกิจหนังสือ จะล้อขนาดไหนก็คงเห็นแต่ต้นแล้วว่าขนาดให้หมีเป็นนักเขียนได้ก็แล้วกัน

นอกจากอารมณ์ขันในการเสียดสีวงการหนังสือแล้ว ยังมีความบันเทิงจากบุคลิกของหมีเอง ที่รู้ศัพท์ไม่มาก รู้วัฒนธรรมมนุษย์แต่เพียงผิวเผิน มีความคิดความเข้าใจจำกัด การโต้ตอบของหมีต่อคนรอบข้างจึงเป็นเรื่องขำได้ เพราะไม่ว่าหมีจะพูดอะไรโต้ตอบกับคน ผู้คนก็ตีความถ้อยคำสั้นๆ ว่าเป็นปรัชญาเรียบง่ายแฝงความหมายลึกซึ้งไปหมด นี่คงเป็นเหตุผลที่ผู้คนจำนวนมากจะเห็นตรงกันว่าหนังสือเล่มนี้ตลกมาก

แต่ความตลกเป็นเรื่องเฉพาะคน ตลกของคนหนึ่งก็ไม่ใช่จะเป็นตลกของคนอื่นๆ ด้วย ฉันไม่ได้รู้สึกว่าหนังสือเล่มนี้จะตลกมากมายอะไร ที่เห็นเช่นนั้นก็เพราะความเสียดสีในเรื่องเป็นสิ่งคาดเดาได้ทั้งหมด บุคลิกตัวละครไม่น่าแปลกใจ เช่น บุคลิกเอเจนท์ที่คิดแต่เรื่องประชาสัมพันธ์ ที่เป็นบุคลิกราบเรียบมิติเดียว ผู้เขียนไม่สามารถเสนอการเสียดสีนี้ได้ในรูปแบบแหวกแนว ทั้งที่สภาพแวดล้อมและจินตนาการในเรื่องเปิดโอกาสให้เขาเล่นกับสถานการณ์อย่างไรก็ได้ตามใจ การล้อเลียนนี้อาจน่าบันเทิงใจได้หากมีในเนื้อเรื่องสั้นๆ แต่ไม่ได้ผลกับหนังสือความยาวสามร้อยหน้าที่ตัวละครต่างมีบุคลิกแบนราบเช่นนี้ (ลองคิดภาพว่าเราได้ดูตลกความยาวสามชั่วโมงที่แต่ละตัวละครออกมาเล่นมุขเดิมเฉพาะตัวกันตลอดเรื่อง) และมุขคำพูดหมี ที่หมีเข้าใจไปทางหนึ่ง ผู้ฟังก็เข้าใจไปอีกทาง แม้แรกๆ จะขบขันดี แต่เมื่อเป็นอย่างนี้เรื่อยไป ก็กลายเป็นความจงใจที่ไร้ความหมาย และไม่น่าสนใจอีกต่อไปว่าจะเป็นอย่างไร เพราะผู้อ่านรู้ดีว่าไม่ว่าหมีจะพูดอะไร ก็จะเข้ากับบทสนทนานั้นได้ไปหมด สิ่งนี้จึงเป็นรูปแบบซ้ำซ้อนที่คาดเดาได้ ตัวเนื้อเรื่องเองก็ดำเนินไปด้วยการปักป้ายบอกทางให้เรารู้ว่าเรื่องตั้งใจไปทางไหน เป็นเสมือนนิทานที่เรารู้บทจบอยู่แล้วอันยืดยาว และยืดยาว

ถึงแม้หนังสือจะมีแต่ความขบขันและมุขต่างๆ อยู่ตลอด แต่ก็เป็นความตลกที่นำเสนอในมิติเดียว โดยไม่มีชั้นเชิงหรือความแปลกใหม่อะไร นับตั้งแต่เปิดเรื่องของหมีแล้ว ก็แทบไม่มีความน่าแปลกใหม่หรือประหลาดใจใดๆ เหลืออยู่อีกต่อไป

หนังสือเล่มนี้อ่านง่าย อ่านได้เร็ว และอ่านได้เพลิน ถึงแม้จะมีข้อเสียข้างต้น แต่บางตอนของหนังสือโดยเฉพาะช่วงแรกๆ ก็ตลกได้จริง และถึงแม้จะไม่ดึงดูดใจ แต่ก็ไม่ถึงกับน่าเบื่อ ดังที่ว่าไว้ว่าความตลกนับเป็นเรื่องเฉพาะตัว ไม่แน่ว่าหนังสือเล่มนี้อาจจะตลกมากสำหรับคุณก็เป็นได้

เกี่ยวกับผู้เขียน William Kotzwinkle วิลเลียม คอตซวิงเกิล เกิดปี 1938 เป็นนักเขียนอเมริกันที่มีผลงานเขียนหลายเล่ม เช่น Doctor Rat (1977) , The Fan Man (1974), E.T. the Extra-Terrestrial (1982) ซึ่งเป็นนิยายดัดแปลงจากภาพยนตร์ชื่อเดียวกันของสปีลเบิร์ก ปัจจุบันพักที่เกาะนอกชายฝั่งรัฐเมน

THE BEAR WENT OVER THE MOUNTAIN : William Kotzwinkle
ISBN 0-8050-5438-3 Henry Holt 320 pages, $14

Copyright © 2001 faylicity.com