การค้นพบซีลาแคนท์ก็เสมือนกับการค้นพบไดโนเสาร์ที่เพิ่งตายใหม่ๆ จึงเป็นที่ตื่นเต้นทั้งในวงการวิทยาศาสตร์และกับผู้คนทั่วไป ปรากฏเป็นข่าวในหนังสือพิมพ์ทั่วโลกว่าได้พบฟอสซิลที่มีชีวิตเข้าแล้ว เป็นเรื่องน่าทึ่งว่าเหตุใดปลาตัวนี้จึงยืนยงมาได้ถึงสี่ร้อยล้านปี มันปรับตัวได้อย่างไรโดยคงสภาพภายนอกเดิมเอาไว้ได้ ขณะที่สิ่งมีชีวิตอื่นพากันวิวัฒนาการ เกิดและดับอย่างนับไม่ถ้วน

นอกจากนั้น ทฤษฎีวิวัฒนาการของดาร์วินที่ยังเป็นหัวข้อร้อนๆ ในยุคนั้น ยังทำให้ซีลาแคนท์มีความสำคัญใหญ่หลวงกับมนุษยชาติ โลกในราวสี่ร้อยล้านปีก่อนเป็นโลกที่ไม่มีสิ่งมีชีวิตใดอาศัยบนบกเลย นอกจากพืชและแมลงบางชนิดเท่านั้น สิ่งมีชีวิตหลากหลายอาศัยอยู่ในน้ำและทะเล โลกยุคนั้นเป็นยุคของปลา ตามมาด้วยยุคของแอมฟิเบียน หรือสิ่งมีชีวิตที่มีขาสำหรับเดินบนบกได้ และหายใจด้วยปอด และ/หรือ ผิวหนัง หากทฤษฎีของดาร์วินเป็นจริง ย่อมแปลว่าในรอยต่อระหว่างสองยุคนี้ มีปลาบางจำพวกที่วิวัฒนาการจนมีขาและหายใจด้วยปอด จนสามารถอาศัยอยู่บนบกได้ ซึ่งซีลาแคนท์จัดเป็นปลาที่คาดว่าน่าจะเป็นต้นสายวิวัฒนาการจนเกิดปลาที่เดินบนบกได้ ซึ่งหากสิ่งนี้เป็นจริงแล้ว ย่อมแปลว่าซีลาแคนท์เป็นบรรพบุรุษของมนุษย์

เราได้ความรู้เรื่องสัตว์โบราณจากซากฟอสซิลก็จริง แต่เราไม่มีวันรู้ถึงการทำงานภายในได้ เช่นซีลาแคนท์หายใจด้วยปอดหรือไม่ จนกว่าเราจะได้ศึกษาอวัยวะภายในของเนื้อเยื่ออ่อนๆ ที่จะไม่ทิ้งรอยไว้กับฟอสซิล การพบซีลาแคนท์จึงสำคัญอย่างยิ่งที่จะตอบคำถามเหล่านี้กับมนุษย์ แต่น่าเสียดายกับซีลาแคนท์ตัวที่ลาติเมอร์พบ กว่าสมิธจะตอบจดหมายเธอ เวลาก็ล่วงไปเกือบสองอาทิตย์ ลาติเมอร์ไม่มีปัจจัยที่จะรักษาปลาตัวนั้นในสภาพเดิมได้ ด้วยขาดทั้งห้องเย็น ทั้งฟอร์มาลีน เธอจำต้องทิ้งอวัยวะภายในไปทั้งหมด สมิธตั้งความหวังว่าเขาจะหาปลาซีลาแคนท์ตัวต่อไปให้พบ และเขาก็ทุ่มเทชีวิตกับความฝันนี้

มีการค้นพบซีลาแคนท์อีกจริงๆ เรื่องราวต่อไปจะเป็นอย่างไรนั้น อ่านได้จากหนังสือเล่มนี้ ที่เล่าเรื่องของปลาตัวนี้ได้ในรายละเอียดที่น่าสนใจมาก ผู้เขียนเล่าถึงชีวิตผู้คนที่เกี่ยวข้อง บุคลิกน่าทึ่งและน่ายกย่องของสมิธ เรื่องของการเมืองที่เกี่ยวข้องกับปลา และผลของการค้นหาทำให้เกิดการฆ่าปลาซีลาแคนท์อย่างหนักในช่วงที่ผ่านมาจนน่ากลัวว่าจะสูญพันธุ์ มีกลุ่มคนที่พยายามจะเรียกร้องให้ออกกฏควบคุมการซื้อขายซีลาแคนท์ (นอกจากนักวิทยาศาสตร์จะอยากได้ซากของมันแล้ว โชคร้ายที่คนจีนเชื่อกันว่าน้ำมันในตัวซีลาแคนท์เป็นยาอายุวัฒนะและขายด้วยราคาแพงมหาศาล) เมื่อมนุษย์มีซากของปลาตัวนี้มากเกินพอกับการศึกษาแล้ว นักวิทยาศาสตร์ก็เกิดความต้องการอย่างใหม่ที่จะศึกษาซีลาแคนท์จากตัวเป็นๆ แต่ไม่ว่าจะพยายามเพียงไร ซีลาแคนท์ที่ถูกจับได้ไม่เคยรอดชีวิตเลย

เรื่องราวของปลาตัวนี้น่าทึ่งมาก ผู้เขียนทำให้หนังสือเล่มนี้อ่านสนุกเพลิดเพลินและน่าติดตามอย่างยิ่ง อ่านแล้วเรียกได้ว่าเสพติด เธอเล่าที่มาของปลาตัวนี้ได้จับใจ ผู้อ่านจะได้ติดตามทั้งเรื่องการผจญภัย การค้นหา ความใฝ่ฝัน และผลของน้ำมือมนุษย์ที่ทำลายได้มากกว่าสร้างสรรค์ น่าชื่นชมที่ผู้เขียนหาข้อมูลละเอียดลออและถ่ายทอดในลำดับที่ดีมาก หากจะมีข้อด้อยอยู่บ้างก็ในเรื่องรูปที่น่าจะมีภาพสีของซีลาแคนท์ และในเนื้อหาที่บรรยายชนิดของสิ่งมีชีวิตต่างๆ ที่เธอใช้คำศัพท์วิทยาศาสตร์เช่น vertebrate (กลุ่มของสัตว์รวมถึงมนุษย์ ลักษณะเด่นอย่างหนึ่งคือมีกระดูกสันหลัง) , tetrapod (สัตว์ชนิดแอมฟิเบียน สัตว์เลื้อยคลาน นก และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม) , amphibian โดยไม่ได้มีคำอธิบายกำกับไว้ ดังว่าผู้อ่านจะต้องเข้าใจดีแล้ว ภาคผนวกสั้นๆ น่าจะช่วยได้มาก แต่ถึงอย่างไร คำเหล่านี้ไม่ได้เป็นอุปสรรค์ในการอ่านเท่าไรนัก ผู้ที่ไม่ทราบก็น่าจะอ่านต่อไปได้สนุก แม้จะคลุมเครือใจอยู่บ้างก็ตาม แต่หนังสือชีววิทยาทั่วไปจะช่วยได้

หนังสือเล่มนี้สนุกมากและอยากจะแนะนำให้อ่านอย่างยิ่ง ปลาซีลาแคนท์มีความอัศจรรย์บางประการที่ผูกเสน่ห์ไว้กับเราจนยากจะไถ่ถอน หลายชีวิตในเล่มได้พิสูจน์เอาไว้เช่นนั้น และฉันได้ทราบความจริงข้อนี้กับตัวเอง ฉันรู้จักซีลาแคนท์ครั้งแรกเมื่ออายุเก้าปีจากห้องสมุดโรงเรียน หนังสือแปลไทยเรื่องของซีลาแคนท์เล่มนั้นเล่าเรื่องน่าทึ่งและทิ้งคำถามไว้หลายประการ เวลาผ่านไปจนทำให้ลืมเลือนไป แต่เมื่อแรกเห็นหนังสือเล่มนี้ ก็ได้รู้ว่านี่คือเพื่อนเก่าแก่ที่เคยอัศจรรย์ใจ เวลาผ่านไปเนิ่นนานแล้ว ซีลาแคนท์จะเป็นอย่างไรในวันนี้ ฉันได้ทราบด้วยความรู้สึกทั้งเต็มตื้นและใจหาย จึงอยากชักชวนให้คุณได้รู้จักกับปลาตัวนี้ ที่เป็นปลาที่มนุษย์สนใจมากที่สุดในประวัติศาสตร์

และประวัติศาสตร์นี้ก็ยังดำเนินเรื่อยไป
 

เกี่ยวกับผู้เขียน Samantha Weinberg ซามานทา ไวน์เบิร์ก เป็นผู้เขียน The Last of the Pirates: The Search for Bob Denard ที่เป็นเรื่องของทหารรับจ้างชาวฝรั่งเศสที่ตกหลุมรักหมู่เกาะโคโมโรสในทะเลอินเดียน และได้จัดฉากการรัฐประการตลอดเวลาสิบกว่าปีเพราะอยากจะได้เกาะเป็นของตัวเอง จากการเขียนหนังสือเล่มนี้ทำให้เธอได้ไปอยู่ที่โคโมโรสหกเดือนและได้พบกับซีลาแคนท์ในพิพิธภัณฑ์ของเมืองโมโรนีโดยบังเอิญ ปลาซีลาแคนท์ที่เธอเห็นสตัฟฟ์ไว้ทำให้เธออยากเขียนถึงมันและได้กลับไปที่เกาะนั้นอีก นอกจากหนังสือทั้งสองเล่มนี้แล้ว เธอยังเขียนบทความจำนวนมากลงในลอนดอนไทมส์ เดลีเทเลกราฟ นิวยอร์กไทมส์ และโว้ก ปัจจุบันเธอใช้ชีวิตที่อังกฤษ

A FISH CAUGHT IN TIME : Samantha Weinberg
ISBN 0-06-093285-6 Perennial 220 pages, $13

Copyright © 2002 faylicity.com

They soon came to accept that they are dealing not with an old fossil, but with a contemporary fish, which had adapted to survive for 400 million years while the world around it---the oceans and the continents---had changed beyond all recognition. Few of its fellow creatures had been around for much longer than a twinkling in the coelacanth's eye; the Indian Ocean had not even come to existence until more than 100 million years after the coelacanth first swam in primordial waters. As interesting as what the fish shared with ancient creatures was how and why it had survived the vicissitudes time and nature, the dangers of fierce predators, when so many other creatures had perished---why it had, in a sense trumped evolution and endured to become a living fossil.

Samantha Weinberg