ท่านนายพันเอก (ชื่อไรช่างท่านเถอะน่ะ เรียกท่านว่านายพันเอกเฉยเฉยก็แล้วกัน) ได้รับตำแหน่งข้าหลวงประจำจังหวัดมุกดาบูรณ์ สมความตั้งใจที่ท่านอยากได้มานานแล้ว เคราะห์ดีว่าได้เสียก่อนน่ะนา ม่ายงั้นจะต้องถึงจี้กันทีเดียว คนอย่างท่านเมื่อจี้จนได้เป็นข้าหลวง ก็รับรองว่าจะไม่ต้องถูกจี้ให้พ้นตำแหน่งเลยเป็นอันขาด นอกจาก--แน่นอนอะไรอะไรมันก็ต้องมี นอกจาก ทั้งนั้น นอกจาก - นอกจาก- นั่นแน่ ! อยากรู้ละซี งั้นไม่บอกละ เดาเอาเองก็แล้วกัน

พอท่านได้รับตำแหน่ง ก็สั่งเตรียมการขนย้ายครอบครัวทีเดียว สิ่งหนึ่งที่สั่งนักไม่ให้ลืม - ไม่ให้ลืม แต่ก็ยังไม่ทันจะมีใครลืมหรือไม่ลืม ท่านก็จัดการบรรจุกระเป๋าด้วยตนเองเสียก่อนแล้ว เพราะจะลืมเสียไม่ได้เป็นอันขาด ไม่เช่นนั้นไม่ใช่นายพันเอก - เครื่องเต็มยศไงล่ะ

พอท่านลงจากรถไฟก็ก้าวถึงศาลากลางทันที ท่านไม่ได้มีโทรเลขบอกว่า จะมาวันนั้นวันนี้ แล้วใครก็ไม่มีรู้จักท่าน เพราะพันเอกเดี๋ยวนี้มีชุมกว่าเมื่อก่อนสงครามหลายเท่า

"ท่านมาหาใครจ๊ะ ?" เสมียนชั้นกลางคนหนึ่งถาม เคราะห์ดีถ้าเจอเสมียนชั้นต่ำเข้า เขาจะถามว่ามาหาใคร ? เสียงดุด้วยซ้ำ เสมียนชั้นสูงจะถามว่าท่านมาหาใครครับ ถ้านายอำเภอหรือปลัดจังหวัดจึงจะถามว่า ใต้เท้ามาหาใครขอรับ ? นั่นถูกแล้ว ท่านควรแก่คำว่าใต้เท้ามากกว่า หน็อยแน่ะ อ้ายหมอนี่ศักดา มาเรียกว่าท่าน แล้วก็จ๊ะเข้าให้ด้วย ทำเป็นกระเป๋ารถเมล์ไปได้

"ฉันจะไปห้องข้าหลวง"

พอได้ยินคำว่าข้าหลวง อันเป็นคำศักดิ์สิทธิ์เข้า เสมียนชอบจ๊ะชอบจ๋าก็ขอรับเป็นขึ้นมาทันที

"ท่านข้าหลวงไม่อยู่ครับ ท่านย้ายไปแล้ว ข้าหลวงคนใหม่ก็ยังไม่เห็นมารับงาน"
"มาแล้ว"
"มาแล้ว ?" เสมียนเลิกคิ้วเป็นเครื่องหมายคำถาม
"มาแล้วซี ฉันนี่แหละ"

นั่นปะไร นึกแล้วทีเดียว คนธรรมดามันจะกล้าขึ้นมาทำใหญ่อย่างนี้บนศาลากลางก็ผิดไป "เชิญทางนี้ครับผม" ว่าแล้วเดินก้มหลังนำไปเหมือนจะหาสตางค์ตก แต่เป็นการแสดงคารวะเท่านั้น

เมื่อท่านข้าหลวงเข้าไปในห้อง ซึ่งในต่อไปถ้าหากไม่ย้ายไปทางปีกโน้นทางมุมนั้นตามธรรมเนียมของผู้รับงานใหม่แล้ว ก็จะเป็นห้องประจำทำงานรูตีนของท่านเท่านั้น ศาลากลางทั้งหลังก็หายจากงัวเงียสะดุ้งฟื้นตื่นสะพรึบขึ้นพร้อมกัน วิ่งให้ขวักไขว่ไปหมด เก็บกระดานหมากรุกและหนังสือพิมพ์ "เมินกิจ" ซุกเข้าใต้โต๊ะกับผลุบผลับ รีบเชิญราษฎรกระดูกสันหลังของชาติ กระดูกซี่โครงของชาติและกระดูกตอนอื่นอื่นของชาติ รวมทั้งกล้ามเนื้อเส้นเอ็นขนหนังของชาติ ที่มานั่งรอเป็นแถวอยู่ตั้งแต่เช้านั้นให้เข้ามาติดต่อทำอะไรอะไรให้เสร็จไปเสียเร็วเร็ว โดยตะคอกแต่น้อย อ้ายจะไม่ตะคอกเสียเลยมันก็จะเคยตัว ทำให้อยากจะมาศาลากลางกันมากเกินไป

ปลัดจังหวัดปราดเข้าไปรายงานตัว (ช้าไปหน่อยเพราะเสมียนต้องวิ่งไปตามถึงบ้าน กำลังทำอะไรอยู่ก็ไม่รู้ ตั้งแต่หยุดพักกลางวันจนบ่ายจะสามโมงยังไม่เสร็จ ถ้าไม่ไปตาม เห็นจะเลยทำอะไรไม่รู้นั้นขลุกอยู่ที่บ้านจนหมดเวลาราชการ น่าสงสารแต่ข้าราชการศาลากลางบางคนที่ไม่มีเวลาหยุดพักกะเขาเลย เพราะตั้งแต่เช้าจนเย็นเขานั่งเฉยเฉยไม่ได้ทำงานอะไร แล้วจะเอาเวลาไหนมาเรียกเป็นเวลาหยุดพัก ?) ข้าหลวงเก่าถูกย้ายไปโดยเร่งด่วน เหมือนอย่างเบี้ยถูกขุนกิน ฝากราชการไว้กับปลัดจังหวัดแล้วก็เปิดเลย

ท่านพันเอกข้าหลวงเดินสง่า อกซื่อ แข็งตรงเหมือนเสียบไว้ด้วยไม้ย่างปลา - โดยการนำของปลัดจังหวัด - ไปตรวจราชการตามห้องต่างต่างในศาลากลาง - และโดยการนำอีกชั้นหนึ่งของเสมียนห้องปลัดจังหวัด เพราะว่าปลัดจังหวัดเองยังไม่เคยรู้จักเลยว่า ในศาลากลางนั้นห้องอะไรอยู่ที่ไหน นอกจากห้องคลังจังหวัดกับห้องส้วม สองห้องนี้จำเป็นต้องรู้ที่สุด ไม่มีอะไรจะมาที่สุดกว่านี้ ตามเคยนั้นพอขึ้นบันไดก็เข้าห้องของตน ออกจากห้องของตนก็ลงบันไดตรงไปบ้าน หรือไปโต๊ะบิลเลียดที่สโมสร หรือที่ร้านอ้ายจั๊วที่มีหอยแครงเป็นที่หนึ่ง หรือไปร้านอ้ายท้งที่มีเต้าหู้ทอดเป็นที่หนึ่งเท่านั้นเอง ไม่ได้เคยไปห้องสรรพากรจังหวัด ศึกษาธิการจังหวัด พาณิชย์จังหวัด สัสดี แม้แต่สรรพสามิตต์จังหวัดก็เปล่า เพราะพวกเหล่านี้เขามาติดต่อเองที่ห้องของตน คลังจังหวัดเท่านั้นแหละที่ต้องเอาใจไปติดต่อเขาหน่อย เพราะไม่ได้เกี่ยวแต่เพียงเรื่องเศษสตางค์ มันโยงไปถึงเรื่องธนบัตรด้วย ห้องส้วมจำเป็นที่สุดในคราวกลับจากราชการกรุงเทพฯ ต้องเข้าบ่อยบ่อย กลับมาห้องทำงานก็ดูกระจกว่ายังไงหน้าเรามันเหลืองขึ้นทุกวันทุกวัน อ้ายข้าวเย็นเหนือ ข้าวเย็นใต้ ตะวันออก ตะวันตกคงต้องอ่อนไปเป็นแน่ หัวน้ำมันยางก็กลืนไม่ลง เห็นจะต้องรับสารภาพกับสาธารณสุขจังหวัด ซึ่งเมียเขาเป็นเพื่อนกับเมียเรา ไปฉีดยาเสียรู้แล้วรู้รอดไป

(อ้าว ! ทำท่าว่าตาปลัดจังหวัดจะเป็นตัวเอกของเรื่องแล้วซี ! เปล่า, เป็นแต่เพียงตัวโท ตรี จัตวา กากบาทเท่านั้นเอง ตัวเอกจริงจริงยังไม่ออก ประเดี๋ยวก็ออก อย่าว่าออกเร็วเกินไปก็แล้วกัน)

รวบรัดเสียหน่อยดีไหม ? เดี๋ยวจะกลายเป็นรายงานการตรวจราชการในศาลากลางจังหวัดไปเสีย เอาไว้ถ้าอยากรู้ว่า มีอะไรบกพร่องในศาลากลางจังหวัดมุกดาบูรณ์บ้าง ก็ส่งจดหมายสอดธนบัตรมาขอร้องให้เขียนเถิด จะบรรยายให้สำคัญทีเดียว จะได้รู้กันเสียทีว่าสรรพากรเก๊ยังไง ศึกษาธิการกุ๊ยยังไง หอทะเบียนที่ดินถั่วยังไง สัสดีขี้เรื้อนยังไง ตอนนี้ต้องขอดำเนินเรื่องให้ตัวเอกโผล่มาเสียที

นายฮูกเรานี่แหละมิใช่ใครอื่น เขาเป็นตัวเอกของเรื่องไหนไหนก็ได้ไม่ขัดข้อง เรื่องนี้เขาก็ขอเป็นตัวเอกอีกที แต่โดยที่เขาเป็นฆราวาสจึงเป็นพระเอกไม่ได้

นายฮูกเป็นนายกเทศมนตรีของเทศบาลเมืองนั้น ตราบใดที่ระบบระบอบระเบียบแบบแผนของเทศบาล ยังมีอยู่ในโลกของเมืองไทย นายฮูกต้องได้เป็นนายกเทศมนตรีไม่มีสร่าง ไม่มีใครที่จะเหมาะไปกว่าเขา ถึงจะมีคนเหมาะกว่า เขาก็สามารถระดมพรรคพวกทำไม่ให้อ้ายเปรตนั่นเหมาะขึ้นมาได้ อย่างวิตกแทนเขาหน่อยเลย

เขารู้ข่าวข้าหลวงมา และเห็นศาลากลางตื่นจากหลับกะปรี้กะเปร่าผิดสังเกต ก็รีบปลุกคณะเทศมนตรีลุกขึ้นพร้อมกันจากโต๊ะประชุม ล้างหน้าบ้วนปากแล้วก็วิ่งแต้จากเทศบาลมาถึงศาลากลาง พอดีท่านข้าหลวงออกจากห้องอัยการจังหวัด จะเข้าห้องศึกษาอยู่แล้ว นายกก็นำขบวนเทศมนตรีไปถึง โค้งคำนับอย่างงดงาม ท่านข้าหลวงถูกเสียบไว้ด้วยไม้ปิ้งปลาจึงผงกได้แต่เพียงคอด้วยจังหวะเร็วครั้งเดียว แล้วกันไปเป็นเชิงถามว่า อ้ายหมอนี่เป็นใคร ? ปลัดจังหวัดกรากเข้าไปแทบจะคุกเข่าเรียนให้ทราบว่า คนยืนข้างหน้า หน้าตาดูไม่ได้ที่ใส่แว่นตานั้น เป็นนายกเทศมนตรี นอกนั้นเป็นคณะเทศมนตรีซึ่งมีฉายาต่างต่างกัน ท่านข้าหลวงตรงเข้ามาเช้คแฮนด์กับนายฮูก นายฮูกก็ส่งแฮนด์ขวาไปให้เช้คตามประเพณี และท่านข้าหลวงไม่อยากจะลำบากเช้คเป็นรายบุคคล ก็เลยรีบหดเข้าในกระเป๋ากางเกงตามเดิม ซึ่งจะทำอะไรในนั้นบ้างไม่รู้ได้

นายกสมทบเข้าขบวนเดินตรวจห้องเคียงคู่คุยกันไปกับปลัดจังหวัด คณะเทศมนตรีซึ่งรูปร่างท่าทางไม่ค่อยจะเข้าทีเท่ากับตัวนายก ก็เลยเร่เข้าพิงลูกกรงระเบียง ติดตามขบวนผู้มีเกียรติไปแต่เพียงด้วยสายตา

ครั้นตรวจเสร็จหมดทุกห้อง นอกจากห้องเพดานและห้องที่ไม่ควรเอ่ยถึงแล้ว พวกข้าราชการก็พากันโล่งใจที่เสร็จเสร็จไปเสียที แหม ท่านช่างจุกจิกจริง เขียนรูปโป๊ไว้ที่โต๊ะนิดหนึ่งก็ไม่ได้ ราวกับว่าใครใครไม่ชอบรูปโป๊ยังงั้นแหละ

วันนั้นเล่นเอาสโมสรว่างไป ไม่ยังงั้นข้าราชการแน่นรอบโต๊ะบิลเลียดตั้งแต่บ่ายสามโมง นี่ตั้งเกือบห้าโมงแล้ว ยังไม่มีใครมา พวกที่ทำของแกล้มเหล้าเอามาขายชักหวั่นหวาดไปตามตามกัน กลัวจะเหลือเบะ

จากศาลากลางท่านพันเอกนำขบวนข้าราชการทั้งศาลากลางเป็นกลุ่มยาวยืดไปสโมสร ร้านหอยแครงและเต้าหู้ทอดไม่ได้รับการเหลียวดูเลย มีกำนันผู้ใหญ่บ้านลูกบ้านหลานเมืองนั่งคุยโอ้กันอยู่สองสามคน คนหนึ่งยกขวดกำลังจะริน อีกคนจิ้มหอยแครงกำลังจะเข้าปาก เห็นข้าหลวงคนใหม่เดินสง่าแข็งทื่อนำทัพ แม้ยังไม่รู้จักว่าใครก็ให้เกรงกลัวอยู่ ถึงแก่วางขวดและหอยแครงซุบซิบถามกันว่าใคร แม้อ้ายจั๊วซึ่งอยู่ในวงการสันทัดกรณี โดยเป็นเจ้าหนี้พวกศาลากลางแยะก็ยังหาทราบไม่ ที่อ้ายจั๊ว อ้ายท้ง อ้ายบี้เป็นเจ้าหนี้ได้ ก็เพราะข้าราชการไปเซ็นที่สโมสร พอถึงเดือนก็ถูกหักกร้วมกร้วมไม่ปรานีปราศรัย สู้เจ๊กไม่ได้ มันยังยอมฟังคำแก้ตัวที่โกหกโกหกบ้าง ที่มันเงี่ยหูฟังอย่างสำคัญก็คือ ข้าราชการที่ย้ายไปย้ายมาเกี่ยวแก่ผลประโยชน์ของมัน

ปลัดจังหวัดลอบโทรศัพท์ไปที่สโมสรแล้วว่าให้จัดอะไรอะไรไว้รับตรวจให้ดี แต่โทรศัพท์พูดไม่ได้ ซึ่งเป็นธรรมดาของไฟฟ้าจังหวัดและเครื่องโทรศัพท์ที่โละจากพระนคร ให้วิตกเป็นกำลัง เกรงว่าพวกม้าร์กเก้อร์และบ๋อยมันจะพูดสัปโดกสัปดนให้ท่านได้ยินเข้า ชินชินไปแล้วก็จะไม่สู้กระไร แต่ใหม่ใหม่ยังไม่ควรได้ยินเพราะร้ายแรงนัก ถ้าได้ยินอย่างเต็มเครื่องเต็มเคราของมันโดยไม่รู้มาก่อนว่าภาษาไทยที่แสนสุภาพเย็นหู ก็มีคำมาประสมกันเข้าทำให้โหดร้ายได้ถึงปานดังนี้เทียวหรือ

ท่านพันเอกมองดูโรงอะไรไม่รู้โรงหนึ่ง ชวนให้เห็นว่าจะไม่ค่อยตั้งได้ฉากกับพื้นดิน หรือว่าดินไม่ได้ระดับพื้นราบอะไรสักอย่างหนึ่ง เป็นที่สะดุดตานักเลงเรขาคณิตและสถาปนิกอยู่ จึงถามว่า "นั่นมันโรงอะไร ?"

เป็นหน้าที่ของฝ่ายเทศบาลจะต้องตอบ "โรงเก็บเครื่องดับเพลิงขอรับผม" ตัวนายกเองเกือบลืมไปว่าเทศบาลมีเครื่องชนิดนี้อยู่กะเขาเหมือนกัน

"อือ การเทศบาลเจริญดี" ท่านว่า

... (ยังมีต่อ)