ประวัติศาสตร์หน้าใหม่ของเมืองไทยกับเหตุการณ์ "ไฟใต้" เริ่มต้นขึ้นเมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2547 ยิ่งไปกว่านั้น ยังถือเป็นจุดพลิกผันสำคัญของประเทศในลักษณะเดียวกับโศกนาฏกรรม "9/11" ของสหรัฐอเมริกา รวมทั้งเหตุการณ์ คาร์บอมบ์ บนเกาะบาหลี ประเทศอินโดนีเซียและการระเบิดขบวนรถไฟด้วยสัญญาณ "โทรศัพท์มือถือ" ใจกลางกรุงมาดริด ประเทศสเปน

ถึงแม้การปล้นปืนและเผาโรงเรียน อาจมิใช่สิ่งแปลกใหม่เพราะสังคมไทยได้รับรู้จนชินชาว่าเคยเกิดขึ้นมานานหลายสิบปีแล้ว แต่สิ่งที่เปลี่ยนไปมากจากเดิมคือ สถานการณ์นับตั้งแต่วันนั้น พื้นที่ในเขต 4 จังหวัดคือ สงขลา ยะลา นราธิวาส และปัตตานี ต่างตกอยู่ภายใต้บรรยากาศหวาดผวาน่าสะพรึงกลัว การเคลื่อนไหวของกลุ่มนิรนาม มิได้มุ่งทำลายทรัพย์สินของฝ่ายทางราชการเพียงอย่างเดียว แต่ยังปองร้ายชีวิตประชาชนคนบริสุทธิ์ ผู้ตกเป็นเหยื่อโดยหาสาเหตุมิได้อีกเป็นจำนวนมาก