หนังสือเล่มนี้เป็นส่วนหนึ่งของปริญญานิพนธ์ระดับปริญญาเอก ภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ของ รื่นฤทัย สัจจพันธุ์ หัวข้อ "ตัวละครหญิงในวรรณคดีไทย สมัยอยุธยาและรัตนโกสินทร์ตอนต้น (พ.ศ. ๑๘๙๓-๒๓๙๔)" แต่อย่าเพิ่งนึกไปว่าหนังสือเล่มนี้จะน่าเบื่อ หรือเป็นงานศึกษาวิจัยอันไม่น่าสนใจ เพราะหากคำนำของหนังสือไม่ได้บอกไว้เช่นนั้น ผู้อ่านก็คงจะเดาไม่ได้ว่าหนังสือที่อ่านได้รื่นรมย์เหลือเกินนี้เป็นผลงานศึกษาทางวิชาการ
ผู้เขียนคัดตัวละครหญิงเด่นๆ ที่เราน่าจะคุ้นเคยชื่อกันดีมา 10 ตัวละคร เช่น พระเพื่อนพระแพง กากี สีดา บุษบา วันทอง (ดูสารบัญท้ายหน้านี้) มาศึกษารูปโฉมลักษณะภายนอกและนิสัยใจคอ เพื่อวิเคราะห์พฤติกรรมในเรื่อง ผู้เขียนได้แสดงให้เห็นว่าตัวละครเหล่านี้ไม่ใช่เป็นเพียงนางเอก แต่เป็นตัวละครเอกที่มีบทบาทกับเรื่อง นอกจากนั้น ตัวละครเหล่านี้ยังสะท้อนให้เห็น "ทัศนคติของสังคมที่มีต่อเพศหญิง" และข้อกำหนดของสังคมที่ขีดไว้ให้ผู้หญิงในช่วงเวลานั้น
พระคุณเอ่ย เป็นหญิงนี้ยากที่จะวางตัว ครั้นจะทำขมุกขมัวมอมแมม ชายเห็นจะเยื้อนแย้มบริภาษให้บาดจิต ครั้นจะบำรุงรูปดัดจริตทำดีดดิ้น จะผัดหน้าทาขมิ้นสิ้นราคี คำคนมันก็จะเสียดสี ชวนกันค่อนว่าเล่นต่างๆ จนชั้นแต่ว่าผมเหม็นสาบจะเสยสาง ใส่น้ำมันกันไรให้สะสวยก็สาระวอน จะทาแป้งหอมเมื่อยามร้อนก็ค่อนว่า บำรุงรูปกิริยาเที่ยวหาผัว ครั้นจะเหลือบแลมันก็จะสาระแนเล่นตัวและเล่นตา ครั้นจะเดินเฉยไม่เงยหน้า มันก็นินทาว่าทำปั้นปึ่ง พระคุณเอ่ย ลูกคิดๆ ถึงตัวแล้วก็เศร้าเสียใจด้วยถ้อยคำ คนจะค่อนแคะไค้พิไรว่า ให้เสวยความเวทนาน่าใจหาย
-- คำกราบทูลของมัทรีต่อพระเจ้าสญชัย
หนังสือเล่มนี้อ่านสนุก แสนเพลิน และน่าติดตามตั้งแต่ต้นจนจบ ผู้เขียนอธิบายความให้เข้าใจง่าย โดยเล่าเรื่องย่อของวรรณกรรมแต่ละเรื่องอย่างสั้นๆ ก่อนจะไปวิเคราะห์ตัวละครโดยละเอียด ในบทวิเคราะห์ตัวละครจะสอดแทรกตัวอย่างบทกลอนเอาไว้ ทำให้อ่านได้รส นอกจากเนื้อหาในเล่มนี้จะดีแล้ว หนังสือเล่มนี้ยังมีข้อดีอีกประการหนึ่ง คือทำให้ผู้อ่านนึกอยากไปอ่านวรรณคดีไทยเหล่านี้ หรืออยากอ่านซ้ำอีกครั้งในกรณีที่เคยอ่านแล้ว เนื่องจากเห็นความไพเราะที่ผู้เขียนยกมาในเล่มนั่นเอง
อารมณ์นางเหมือนน้ำค้างที่ร่มพฤกษ์
เมื่อยามดึกดังจะรองไว้ดื่มได้
พอรุ่งแสงสุริย์ฉายก็หายไป
มาเห็นใจเสียเมื่อใจจะขาดรอน
-- พระจันทะโครบตัดพ้อนางโมราก่อนสิ้นใจ
เสน่ห์ในการอ่านคือภาษาดีหมดจดของผู้เขียน และการเล่าความที่แสดงว่าผู้เขียนสนุกที่จะเล่า มีความสุขที่จะเขียนถึงเรื่องนี้ ความใส่ใจนั้นทำให้คนอ่านสนุกที่จะอ่านและติดตามความคิดของเธอ การวิเคราะห์ตัวละครก็น่าโน้มน้าวใจ โดยเฉพาะเรื่องของวันทอง ที่ไม่ควรพลาดอย่างยิ่ง ผู้เขียนชี้ว่าวันทองมีความขัดแย้งในตัวเองสูง เธอเป็นหญิงปากกล้า เจ้าคารม เป็นคนใจเด็ด ต้องอ่านดูว่าเหตุใดคำว่า วันทองสองใจ จึงน่าจะเป็นคำประณามที่ผิด
เราจะได้เห็นทั้งตัวละครหญิงตามแบบอุดมคติ เช่น สีดา มัทรี และตัวละครที่ไม่เป็นแบบอุดมคติ เช่น กากี โมรา คนอ่านยังได้ความรู้ในบทวิเคราะห์ เช่นที่ว่าความรู้ของตัวละครหญิง มักเป็น "ความรู้เพื่อสร้างความสำเริงอารมณ์แก่สามี มากกว่าจะเป็นความรู้ที่ส่งเสริมให้ผู้หญิงเฉลียวฉลาด เชื่อมั่นในตนเอง" "กล่าวได้ว่า สุนทรภู่เป็นกวีคนแรกที่สร้างตัวละครหญิงให้มีคุณสมบัติเด่นที่มีวิชาความรู้ นอกเหนือจากมีความฉลาดอันเป็นคุณลักษณะที่จะพบในตัวละครตั้งแต่สมัยอยุธยาแล้ว วิชาความรู้ในที่นี้หมายถึงวิชาความรู้ที่เสริมสร้าง 'ภูมิปัญญา' ในศาสตร์สาขาต่างๆ หรือเพิ่มพูนประสบการณ์ชีวิต มิใช่ความรู้ด้านการครองเรือนตามคตินิยมของสังคมไทย นางละเวงวัณฬา นางสุวรรณมาลี นางวาลี นาวเสาวคนธ์ นางยุพาผกา นางสุลาลีวัน และนางรำภาสะหรี ฯลฯ ล้วนเป็นตัวละครหญิงที่มีวิชาความรู้อย่างที่ตัวละครชายมี"
ในวรรณคดี เช่น ลิลิตเพชรมงกุฎ ลงเอยอย่างที่ "ผู้แต่งต้องการแสดงให้เห็นว่า ผู้หญิงไม่ว่าจะฉลาดเพียงใด ในที่สุดก็ไม่ได้ฉลาดเหนือผู้ชาย"
ตัวละครหญิงในวรรณคดีนั้นน่าสนใจหลายประการ แม้แต่หนังสือคู่มือการล่าผู้ชายและสยบผู้ชายให้อยู่หมัดในสมัยนี้ก็อาจไม่มีชั้นเชิงกระบวนท่าเทียบเท่านางในวรรณคดีบางคน เช่นเรื่องการปรารถนาและการได้ผู้ชายมาครอง พระเพื่อนพระแพงสำเร็จความประสงค์ข้อนี้ได้ด้วยไสยศาสตร์ ซึ่งต้องลงมือด้วยหลายระดับความเข้มข้นจนกระทั่งสำเร็จ หรือนางประทุมวดี ที่ใช้สติปัญญาและความเฉลียวฉลาดจนสมหวัง (ผู้เขียนเล่าว่าเมื่อนางประทุมวดีสบเนตรกับพระเพชรมงกุฎ นางก็ถึงกับ "หวังกรีฑารมเยศ" เลยทีเดียว)
ชวนอ่านหนังสือดีเล่มนี้ ด้วยผู้อ่านจะได้สนุกกับเรื่องราววรรณคดีต่างๆ ได้รื่นรสในบทตอนจากวรรณคดีเหล่านี้ ได้สนุกกับบทวิเคราะห์ตัวละครที่น่าสนใจ ในเล่มยังมีบททั่วไปที่พูดถึงตัวละครหญิงในวรรณคดี และการสร้างตัวละครเหล่านี้ นอกจากจะงามด้วยรสภาษาแล้ว ในเล่มยังงดงามด้วยภาพประกอบของ ช่วง มูลพินิจ
ขอรับรองว่าเรื่องนี้อ่านสนุกทั้งผู้อ่านหญิงและชาย
เกี่ยวกับผู้เขียน รื่นฤทัย สัจจพันธุ์ สำเร็จการศึกษาอักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปัจจุบันเป็นอาจารย์ภาควิชาภาษาไทยและภาษาตะวันออก คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง
มิใช่เป็นเพียง "นางเอก" : รื่นฤทัย สัจจพันธุ์
ISBN 974-230-857-8 ประพันธ์สาส์น ราคา 152 บาท ปกอ่อน ปีที่พิมพ์ ๒๕๔๕
Copyright © 2005 faylicity.com
สารบัญ
ตัวละครหญิงในวรรณคดีนิทานและการแสดง
ลิลิตพระลอ - พระเพื่อนพระแพง
มหาเวสสันดรชาดก - มัทรี
กากีคำกลอน - กากี
จันทะโครบ - โมรา
ลิลิตเพชรมงกุฎ - ประทุมวดี
บทละครเรื่องรามเกียรติ์ - สีดา
บทละครเรื่องอิเหนา - บุษบา
บทละครนอกเรื่องสังข์ทอง - รจนา
เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน - วันทอง
นิทานคำกลอนเรื่องพระอภัยมณี - ละเวงวัณฬา
การสร้างตัวละครหญิงในวรรณคดีนิทานและการแสดง
บรรณานุกรม
ภาพของผู้หญิงสะท้อนผ่านวรรณคดีเรื่องต่างๆ ในอดีตมาจนถึงปัจจุบัน เราได้มองเห็นผู้หญิงแสดงบทบาทของแม่ เมีย ลูกสาว คู่รัก นักรบ อย่างครบครัน และนอกจากบทบาทตามสถานะทางสังคมและวัฒนธรรมแล้ว ผู้หญิงยังแสดงธรรมชาติของความเป็นมนุษย์ให้เราเข้าใจความหมายของชีวิตลึกซึ้งยิ่งขึ้น ผู้หญิงในวรรณคดีจึงไม่ใช่เป็นเพียงตัวละครที่โลดแล่นตามบทบาทที่กวีกำหนด หากแต่ตัวละครเหล่านี้แสดงให้เห็นความเป็นชีวิตที่ละเอียดอ่อนและซับซ้อน
-- รื่นฤทัย สัจจพันธุ์ มิใช่เป็นเพียง นางเอก
|
