สิ่งที่ทำให้เหตุการณ์นี้โหดร้ายไม่ได้อยู่ที่ยอดผู้เสียชีวิตในเมืองนานกิง แต่ยังเป็นวิธีการที่ผู้คนเหล่านี้พบจุดจบ ไอริส จาง ผู้เขียนเล่าความที่เกิดในนานกิงได้น่าสะพรึงกลัว ชาวเมืองต้องไปเข้าแถวรับการยิง ตัดคอ แทง พวกผู้ชายถูกใช้เป็นเป้าในการฝึกซ้อมการใช้ดาบปลายปืน ผู้หญิงหลายหมื่นคนตั้งแต่อายุ 12-80 ปี ถูกข่มขืน และจำนวนมากในที่นี้ก็ถูกฆ่าด้วยในภายหลัง ทหารญี่ปุ่นบังคับให้พ่อข่มขืนลูกสาว ลูกขายข่มขืนแม่ มีผู้คนถูกฝังทั้งเป็น เผา ตัดเฉือนอวัยวะ คำบอกเล่าของผู้รอดชีวิตและผู้เห็นเหตุการณ์บอกว่าทหารญี่ปุ่นดูจะสนุกสนานกับการฆ่าและทรมานอย่างยิ่ง โดยไม่ละเว้นแม้กระทั่งทารก หลักฐานเหล่านี้ปรากฏเป็นภาพถ่ายที่ส่วนหนึ่งอยู่ในหนังสือเล่มนี้

"ทหารญี่ปุ่นถ่ายรูปเป็นที่ระลึกว่าตนเองกระทำอะไรไป โดยเฉพาะการกระทำกับผู้หญิง ผู้หญิงจำนวนมากถูกบังคับให้ต้องถ่ายรูปอนาจารทั้งก่อน ระหว่าง และหลังการถูกชำแหละและความตาย ฉันไม่ได้ลงรูปพวกที่ร้ายที่สุดในหนังสือเพราะกลัวว่าหนังสือจะถูกสั่งห้ามจากห้องสมุดโรงเรียน ซึ่งฉันอยากให้หนังสือได้อยู่ในห้องสมุดโรงเรียน"
-- ไอริส จาง สัมภาษณ์กับวอชิงตันโพสต์

เมื่อทหารญี่ปุ่นเข้าถึงเมืองนานกิง ก็เข้าครอบครองตัวเมืองได้อย่างง่ายดาย เพราะทหารจีนไม่อยู่ในสภาพที่จะสู้รบแล้ว ทหารจีนได้รับคำสั่งให้ถอนกำลัง อีกทั้งเจ้าหน้าที่รัฐและเจียงไคเช็คต่างก็เดินทางออกจากเมืองไปแล้ว ประชาชนที่พอมีหนทางไปหรือไหวตัวทันก็พากันออกจากเมืองกันไปหมด ดังนั้นประชากรที่เหลืออยู่เพียงครึ่งหนึ่งในเมือง จึงเหลือเพียงแต่ความหวังว่าหากยอมแพ้แต่โดยดี ทหารญี่ปุ่นก็อาจจะปฏิบัติต่อพวกเขาด้วยดี ซึ่งต่อมาความจริงก็ไม่ได้เป็นไปตามความคาดหวังนั้น จำนวนผู้เสียชีวิตในเหตุการณ์นี้จึงไม่ได้มาจากการรบพุ่ง หรือทำสงครามใดๆ แต่เป็นการฆ่าหลังจากที่ยึดครองเมืองไว้ได้อย่างราบคาบแล้ว

แต่เหตุการณ์นี้ก็ไม่ได้รับการกล่าวถึงอย่างสำคัญนักในประวัติศาสตร์ จนผู้เขียนกล่าวว่าแทบไม่มีใครรู้จัก หนังสือเล่มนี้เป็นหนังสือภาษาอังกฤษเล่มแรกในรอบ 50 ปีที่บอกเล่าเหตุการณ์สังหารชำเรานานกิงให้โลกได้รู้ จางเขียนเรื่องนี้เพื่อเป็นบันทึกให้โลกจดจำ และยังหวังให้ญี่ปุ่นแสดงความรับผิดชอบและยอมรับในเรื่องนี้

จางบอกว่าจนถึงวันนี้ ญี่ปุ่นไม่ได้จ่ายค่าปฏิกรรมสงครามให้เหยื่อที่นานกิงเลยแม้แต่น้อย นอกจากนั้น ระบบการศึกษาในญี่ปุ่นที่เซ็นเซอร์เนื้อหาเกี่ยวกับการสังหารที่นานกิง ก็ทำให้คนญี่ปุ่นเองแทบไม่รู้จักเรื่องนี้ ทุกวันนี้ก็ยังมีคนญี่ปุ่นจำนวนมากที่ไม่ยอมรับว่าเรื่องนี้เกิดขึ้นจริง แต่เป็นการกุเรื่องขึ้น คนบางส่วนที่คิดว่าเกิดขึ้นจริง ก็บอกว่ายอดผู้เสียชีวิตมีเพียงไม่กี่พันคน ในปี 1998 คุนิฮิโกะ ไซโตะ ทูตญี่ปุ่นในวอชิงตัน กล่าวว่าหนังสือเล่มนี้ไม่ถูกต้องและเป็นการใส่ความอยู่ด้านเดียว แต่เมื่อถูกนักข่าวซักว่าให้ยกตัวอย่างข้อผิดพลาด ท่านทูตผู้นี้ก็ไม่ได้อธิบายอะไรเพิ่มเติมเป็นการสนับสนุนคำของเขาเลย

ผู้เขียนเล่าประเด็นเรื่องการถูกลืมของเหตุการณ์นานกิงได้น่าสนใจ โดยบอกว่ามาจากเรื่องการเมือง หลังสงครามโลกครั้งที่สอง จีนอยากได้ความสัมพันธ์ทางการทูตที่ดีกับญี่ปุ่นเพื่อประโยชน์ในการค้าและการเมือง ทำให้การออกมาเรียกร้องค่าปฏิกรรมสงครามย่อมไม่ใช่เรื่องหลักที่รัฐบาลจีนอยากจะนำมาพูดถึงในตอนนั้น อีกทั้งในช่วงสงครามเย็น อเมริกาที่เกรงการแผ่ขยายของคอมมิวนิสต์ในเอเชีย จึงผูกสัมพันธ์กับญี่ปุ่นไว้อย่างแน่นแฟ้น ในฐานะที่อเมริกาส่งระเบิดนิวเคลียร์ไปลงที่ฮิโรชิมาและนางาซากิ ทำให้การวิพากษ์เรื่องพฤติกรรมของญี่ปุ่นในยามสงครามทำได้ไม่เต็มปากเต็มคำนัก

เรื่องเล่าที่น่าสนใจอีกอย่างที่ผู้เขียนได้ศึกษาพบ คือเรื่องของชาวต่างชาติในนานกิงที่ได้จัดเขตปลอดภัยขึ้น ความพยายามและการเสี่ยงชีวิตของคนไม่กี่คนนี้ได้ช่วยชีวิตชาวนานกิงไว้ได้มหาศาล หนึ่งในนั้นคือ John Rabe นาซีเยอรมันที่ผู้เขียนใช้คำว่าเป็น "ออสการ์ ชินดเลอร์ ของจีน" จางไปพบไดอะรี่ของราเบ้ และได้เล่าเรื่องที่น่าประทับใจเรื่องนี้ว่าในความมืดมน ก็ยังไม่มืดมนอย่างถึงที่สุดเสียทีเดียว

ไอริส จาง ผู้เขียนเกิดในอเมริกา พ่อแม่ของเธอเป็นคนจีนที่อาศัยในอเมริกา ตายายของเธอคือผู้รอดชีวิตจากเหตุการณ์นานกิง ดังนั้นเธอจึงได้ฟังเรื่องเหตุการณ์นี้ตั้งแต่เล็ก เธอจึงย่อมมีอคติส่วนตัวในการเขียน แต่ว่าจางเขียนเรื่องนี้ได้ดีมาก เธอใช้ภาษาดี เล่าความกระชับ เธอเล่าให้ภาพความโหดร้ายนั้นแสดงตัวออกมาได้จากเหตุการณ์ที่เกิด โดยที่ไม่ได้ใช้ภาษาไปในทางบีบคั้นเร้าอารมณ์ผู้อ่านจนเกินพอดี การเล่าเรื่องของเธอน่าสนใจและอ่านได้น่าติดตามตั้งแต่ต้นจนจบ

เจตนาของผู้เขียนเป็นตัวกำหนดว่าเนื้อหาจะออกมาในทิศทางอย่างไร หนังสือเล่มนี้เล่าเรื่องโหดร้ายน่าหดหู่ ดังนั้นหนังสืออาจออกมาโดยแสดงแต่ภาพความโหดเหี้ยมแต่อย่างเดียวก็ได้ เล่าโดยใช้คำให้ผู้อ่านต้องขนพองสยองเกล้า หลับตาก็เห็นแต่ภาพเลือดโชกไปเป็นเดือนๆ และอ่านจบแล้วก็คิดว่าทหารญี่ปุ่นในนานกิงนั้นชั่วร้ายมาก

แต่จางไม่ได้เป็นนักเขียนดาดๆ ประเภทนั้น เธอเขียนเรื่องนี้ได้ดีและมีชั้นเชิงกว่านั้นมาก เหตุการณ์ร้ายนั้นดำรงอยู่น้อยกว่าครึ่งหนึ่งของหนังสือ และแม้ว่าเธอย่อมจะเจ็บปวดและโกรธเคือง แต่ก็ไม่ได้กราดเกรี้ยว เธอได้เล่าไปจนถึงประวัติศาสตร์หลังเหตุการณ์นั้น และได้ยกประเด็นสำคัญ เช่นเหตุใดเรื่องนานกิงจึงถูกลบลืมในประวัติศาสตร์ อะไรที่ทำให้ทหารญี่ปุ่นฆ่าได้อย่างโหดเหี้ยมโดยไม่มีสำนึกว่าเราก็เป็นคนเหมือนกัน ถึงแม้ว่าเธอจะตอบคำถามนี้ไม่ได้ แต่ใครเล่าจะตอบได้ จางเขียนว่าบทเรียนที่เธอได้รู้ก็คือความเป็นอารยะของมนุษย์นั้น บางเบาเพียงกระดาษ ส่วนเหตุการณ์โหดร้ายที่มนุษย์กระทำต่อกันนั้นก็ยังคงอยู่จนปัจจุบัน

คำถามที่น่าเยือกเย็นที่สุดที่ผู้อ่านน่าจะได้ถามตัวเองก็คือ หากเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในตอนนี้และเราก็ได้รับรู้ เราจะทำอะไรได้บ้างหรือไม่ หรือจะเพียงแต่รับรู้ด้วยอาการรันทดใจแต่ก็ลืมไปได้หลังข่าวในโทรทัศน์จบลง ตราบใดที่เหตุการณ์นั้นห่างไกลจากตัวเรามากพอที่จะไม่ทำให้เราต้องเดือดร้อน อย่างเช่นใน รวันดา บอสเนีย-เฮซาโกวินา อิรัก

หมายเหตุ : * ความเห็นต่อฉบับแปล หลั่งเลือดที่นานกิง แปลโดย ฉัตรนคร องคสิงห์
 

เกี่ยวกับผู้เขียน Iris Chang (1968-2004) : เกิดที่ปรินซ์ตัน รัฐนิวเจอร์ซีย์ โตที่เมืองแชมเปญ-เออร์บานา รัฐอิลลินอยส์ จบการศึกษาปริญญาตรีด้านวารสารศาสตร์จากมหาวิทยาลัยอิลลินอยส์ ที่เออร์บานา ในปี 1989 และปริญญาโททางการเขียนจากมหาวิทยาลัยจอห์นฮ็อปกินส์ มีผลงานเขียนรวมเล่ม Thread of the Silkworm (1995) เรื่องของ Tsien Hsue-shen บิดาแห่งขีปนาวุธของจีน, The Rape of Nanking (1997), The Chinese in America : A Narrative Story (2003)

เธอได้รับรางวัลทางการเขียนจำนวนมาก เช่นรางวัลสาขาสันติภาพจากมูลนิธิแม็คอาเธอร์ และยังได้เงินทุนการเขียนจากมูลนิธิวิทยาศาสตร์แห่งชาติ, มูลนิธิวัฒนธรรมแปซิฟิก และห้องสมุดแฮรี่ ทรูแมน

The Rape of Nanking - The Forgotten Holocaust of World War II : Iris Chang
ISBN 140277447 Penquin 336 pages, $14.95

Copyright © 2003 faylicity.com

"Nothing the Nazis under Hitler would do to disgrace their own victories could rival the atrocities of Japanese soldiers under Gen. Iwane Matsui."
-- Robert Leckie, Delivered from Evil