Place the moon at my eyes

โฆษณาในสื่อหลายฉบับบรรยาย Jonathan Strange & Mr. Norrell ว่าเป็นแฮร์รี่ พอตเตอร์ฉบับผู้ใหญ่ สำหรับนักอ่านบางคนแล้วพอเห็นข้อความนี้อาจเบือนหน้าหนี คิดว่าหนังสือเล่มนี้เป็นนิทานหลอกเด็กอีกเล่มที่คงไม่มีอะไรน่าสนใจนอกจากความบันเทิงอย่างเดียว ยิ่งหนังสือมีความหนาเกือบ 800 หน้า หนักมากจนข้อมือแทบหักถึงแม้จะมีอุปกรณ์หมอนรองมาช่วยก็ตาม ก็ยิ่งเป็นอุปสรรคให้นักอ่านใจร้อนทั้งหลายมองข้ามการอ่านหนังสือหนาๆ เล่มนี้ไป ในที่สุดหนังสือก็คงถูกทิ้งให้อยู่บนหิ้ง รอวันสาบสูญไปจากพื้นพิภพ ก็ให้เป็นที่น่าเสียดายนักที่เรากำลังจะพลาดหนังสือดีไปอีกเล่มหนึ่ง

Jonathan Strange & Mr. Norrell เป็นนิยายจำพวกลูกครึ่งประหลาด คือมีส่วนผสมของประวัติศาสตร์และแฟนตาซีเข้าด้วยกัน จะเป็น ลอร์ดออฟเดอะริง ของโทลคีน หรือกอร์เมนกลาส นิยายโกธิคแฟนตาซีก็ไม่เชิง เพราะหนังสือเล่มนี้สร้างสถานการณ์ให้เป็นไปตามสังคมของมนุษย์ตามช่วงเวลาจริงในประวัติศาสตร์ ตัวละครเอกก็เป็นคนธรรมดาที่ไม่ใช่เด็กมหัศจรรย์ หรือเป็นคนวิเศษต่างเผ่าพันธุ์ที่สร้างขึ้นใหม่ เพียงแต่เรื่องนี้มีตัวละครในตำนานและตัวบุคคลที่มีชื่อเสียงในอดีต อาทิ ลอร์ดเวลลิงตัน ลอร์ดไบรอน โผล่เข้ามาสร้างสีสันให้ท้องเรื่องอย่างแนบเนียน

ซูซานนา คลาร์กเขียนเรื่องให้อ่านง่าย มีเสน่ห์โดดเด่นในน้ำเสียงการเล่า เธอใช้เวลาเขียนยาวนานถึงสิบปี เริ่มเขียนตอนอายุ 34 ปี สมัยที่โลกหนังสือเรายังไม่มีเจ เค โรว์ลิงหรือฟิลิป พูลแมน แถมนี่ยังเป็นหนังสือเล่มแรกในชีวิตของเธออีกด้วย ซึ่งคนอ่านต้องขอปรบมือให้นักเขียนคนนี้เป็นพิเศษ เพราะผลงานชิ้นนี้น่าจะเป็นบทประพันธ์อันเหลือเชื่อของนักเขียนใหญ่ผู้เคยชินกับการปราบตัวอักษรมาบ้างแล้ว หนังสือมีความละเอียดลออในโครงสร้างซับซ้อนอยู่หลายระดับ ทั้งยังสามารถสร้างวรรณศิลป์ในภาษาและคงการเล่าเรื่องที่สนุกสนานตื่นเต้นจนจบเล่มได้ มันอาจจะไม่ใช่ผลงานที่ดีที่สุดหากเราไปเทียบกับงานวรรณกรรมอันเลื่องชื่อในอดีต แต่ถ้าใครบอกว่าซูซานนา คลาร์กมีเวทมนตร์คาถาในการเขียน เธอเป็นเจน ออสเตนกลับชาติมาเกิด หรือชาร์ลส์ ดิกเคนส์ได้นั่งร่ายมนต์อยู่ข้างหูของเธอ คนอ่านธรรมดาอย่างผมคงจะเชื่อในทันที

เหตุการณ์เกิดขึ้นที่อังกฤษตอนต้นศตวรรษที่สิบเก้า ในปี 1807 ในสมัยสงครามที่ฝรั่งเศสกำลังเป็นใหญ่โดยนโปเลียน โบนาปาร์ต คนเล่าเรื่องเป็นใครไม่ทราบได้ แต่ผู้เขียนบอกว่าฉลาดกว่าเธอนัก เธอผู้นี้คอยย้ำเตือนคนอ่านอยู่ใกล้ๆ เหมือนกำลังกระซิบอะไรให้ฟัง มีความน่าสะพรึงกลัววนเวียนอยู่ในโทนเสียงเสมอ แต่บางครั้งก็อารมณ์ดีเล่าเรื่องอย่างขบขัน เหตุการณ์ปัจจุบันในหนังสือเริ่มต้นพูดถึงการใช้เวทมนตร์ในอังกฤษ ซึ่งครานั้นถึงแก่การเสื่อมสลาย และเป็นเช่นนี้มาเกือบ 200 ปีแล้ว สมาคมผู้วิเศษที่นัดเจอกันทุกคืนวันพุธในอาทิตย์ที่สามของเดือน กำลังถกปัญหาว่า เหตุใดจึงไม่มีใครสามารถใช้เวทมนตร์ได้จริงๆ อีก มีแต่เพียงภาคทฤษฎีในหนังสือให้ศึกษา ที่สำคัญคือหนังสือหนังหาก็หายสาบสูญไปจนหมดสิ้น จะมีก็แต่ที่ห้องสมุดเฮิร์ทฟิวในบ้านของมิสเตอร์นอร์เรล ผู้ที่ปฏิเสธการคบหาสมาคมกับผู้อื่นและไม่มีใครเคยไปบ้านของเขาเลยสักครั้ง

มิสเตอร์นอร์เรลเป็นนักวิชาการที่ศึกษาเวทมนตร์อย่างจริงจัง วันวันหมกหมุ่นอ่านแต่หนังสือ เขาหวงห้องสมุดมากจนถึงขนาดร่ายมนต์เขาวงกตไว้รอบบ้าน มิสเตอร์นอร์เรลไม่เคยออกไปสังสรรค์กับใคร ทั้งที่มีความปรารถนาในการเผยแพร่วิชาเวทมนตร์ให้กลับมารุ่งเรืองอีกครั้งในอังกฤษ บุคลิกนิสัยของนอร์เรลเหมือนคุณครูแก่ที่ดุๆ คนหนึ่ง ดื้อ หยิ่งยโส เหน็บเก่งและชอบดูถูกคนอื่น คลาร์กบรรยายตัวละครอย่างละเอียด ในอีกแง่มุมหนึ่งนอร์เรลเป็นเพียงชายชราหัวดื้อที่มีความรักในวิชาอย่างจริงจัง นอร์เรลน่าสงสารมากกว่าจะน่าชัง แต่หลายครั้งก็อดไม่ได้ที่จะชังตัวละครตัวนี้ มิสเตอร์นอร์เรลได้รับจดหมายจากคนในสมาคมขอมาเยี่ยมบ้าน เพื่อจะตั้งคำถามดังกล่าวข้างต้น ซึ่งเขาก็ใจดีให้มาพบในที่สุด

นอร์เรลกล่าวว่าคำถามที่นำมาถามเขาคงตั้งมาผิด เพราะอังกฤษไม่เคยขาดผู้มีเวทมนตร์เลยสักครั้ง และเขาเป็นหนึ่งเดียวในตอนนี้ วันรุ่งขึ้นข่าวนี้แพร่สะพัดออกไปทั่วเมืองยอร์ก ทางสมาคมเชิญนอร์เรลมาแสดงเวทมนตร์ให้ดู นอร์เรลจึงส่งคนมาด้วยสัญญาว่าถ้าเขาแสดงให้ทุกคนเห็นได้ ทุกคนในที่นี้ต้องเลิกเรียกตัวเองว่าเป็นผู้วิเศษ หรือจะเป็นพ่อมดหมอผีอะไรก็ตาม ต่อไปนี้ห้ามเรียกและห้ามศึกษาเรื่องนี้เป็นอันขาด แน่นอนว่าภายใต้จิตใจของนอร์เรลลึกๆ มีเขาคนเดียวเท่านั้นที่เหมาะสมกับการเป็นพ่อมด

นอร์เรลแสดงปาฏิหาริย์อะไรไว้ จะไม่เล่าให้ระคายเคือง คนอ่านขอบอกแค่ว่าแฮร์รี พอตเตอร์กลายเป็นหนังสือสำหรับเด็กจริงๆ สิ่งที่นอร์เรลทำและสิ่งที่คลาร์กเล่าในหนังสือเล่มนี้ สยดสยองพองเกล้า เต็มไปด้วยคาถา ภูติผีปีศาจ อ่านมากจนบางครั้งรู้สึกเพี้ยนไปตามหนังสือโดยง่าย จะปิดตาก็เห็นแต่ภาพหลอกหลอน และคนอ่านยังเอากะละมังมาใส่น้ำหัดเคาะๆ บ้าง บางครั้งพึมพำสนุกจนคนใจหวานโดนเสกไปด้วยตลอด

ตัวละครอย่างนอร์เรลกลับมิใช่ตัวละครที่น่ากลัวที่สุดในเรื่องนี้ มีบางสิ่งแฝงความโหดร้ายยิ่งกว่านั้นอีก นอร์เรลเดินทางมาอยู่ที่กรุงลอนดอนหลังจากที่โด่งดังไปทั่วพื้นฟ้าสีเทา เขาหัดเข้าสังคมเพื่อจะฟื้นฟูวิชานี้ ตั้งใจเอาไว้ว่าจะใช้เวทมนตร์ช่วยเหลือกองทัพอังกฤษในการรบ แม้ตอนแรกจะโดนปฏิเสธ แต่มิสเตอร์นอร์เรลก็ยังแสดงอิทธิฤทธิ์ในการเสกคนตายให้ฟื้น และเธอคนนั้นดันเป็นภรรยาของรัฐมนตรีประจำกระทรวง แต่โดยไม่มีใครล่วงรู้นอร์เรลไม่สามารถทำสิ่งนี้ด้วยตนเองได้ อิทธิฤทธิ์ของเขาต้องแลกด้วยเงื่อนไขประการหนึ่งกับเทพยดาตนหนึ่ง ซึ่งนำผลร้ายมาสู่เรื่องราวอีกมากมายในภายหลัง

สิ่งที่นอร์เรลต้องการคือการควบคุมวิชานี้เพียงคนเดียว เขาต้องการวางรากฐานสมัยใหม่ด้วยความเชื่อว่าในประวัติศาสตร์การใช้เวทมนตร์ในอดีต อังกฤษไม่เคยมี Raven King บิดาแห่งมนต์วิเศษที่ทุกคนต่างเคารพนับถือในยุคแรกๆ เจ้าของอาณาจักรสามแผ่นดิน แผ่นดินหนึ่งทางตอนเหนือของอังกฤษ อีกแผ่นดินบนโลกเทพยดา และแผ่นดินสุดท้ายคือเมืองในนรก พระราชาองค์นี้มีอิทธิพลสูงสุดเสมอมา พระองค์มีอีกชื่อหนึ่งในภาษามนุษย์คือจอห์น อักกลาส หรือชื่อในโลกแฟร์รี่คือโอเบอรอน พระราชาจอมเก่งกาจผู้เคยปรากฏกายในวรรณคดีเล่มหนึ่งของเชกสเปียร์ที่คนอ่านชอบมาก

นอร์เรลจึงทำทุกอย่างให้มนต์วิเศษอยู่ในแนวทางนี้ เขาไม่เชื่อเรื่องที่มนุษย์ต้องใช้เทพยดาเป็นผู้ช่วย เขาปฏิเสธมันทั้งหมด คลาร์กสร้างตัวละครเอกอีกตัวหนึ่งเพื่อให้เกิดจุดของความขัดแย้ง เมื่อมีพ่อมดอีกคนหนึ่งปรากฏกายขึ้น ภาคสองของหนังสือเป็นเรื่องราวของโจนาธาน สเตรนจ์ พ่อมดที่คุณจะหลงรักในความขี้เล่น บ้าบิ่นและอุกอาจของเขา โจนาธานไม่ถูกกับนอร์เรลอย่างเแรงแม้จะเป็นครูและลูกศิษย์รัก ประวัติของโจนาธานนั้นสนุกสนานมากในรายละเอียด เขาเป็นพวกครูพักลักจำ เหตุด้วยไม่มีหนังสือให้อ่านเพราะครูหวงวิชาเลยทำให้แกเสกมั่วไปหมดและหลายครั้งที่ดัดแปลงคาถาขึ้นเอง โจนาธานมีพรสวรรค์สูงชนิดที่นอร์เรลกลายเป็นน้องๆ โจนาธานมีความเชื่อในประวัติศาสตร์ของราเวน คิงส์ เขากล่าวตอนหนึ่งว่า หากเราทำเป็นไม่รู้จักราเวน คิงส์จากประวัติศาสตร์แล้ว เราจะไม่เหลืออะไรเลยในห้องนอกจากเก้าอี้เปล่าๆ

หนังสือเล่มนี้เป็นสงครามระหว่างมนุษย์กันเอง และระหว่างมนุษย์กับเทพยดาที่มีอำนาจเสกมนต์คอยพรากชีวิตมนุษย์ให้ปั่นป่วนอีก ทั้งหมดที่เล่าเป็นเพียงแนวความคิดคร่าวๆ ที่ว่ากันตามจริงแล้ว เราไม่ได้เล่าในการดำเนินเรื่องเลยว่าเกิดอะไรขึ้นทำไมหนังสือเล่มนี้จึงสนุกนัก ทั้งที่เนื้อเรื่องซับซ้อน ตัวละครเยอะ วิธีการเขียนก็เป็นอีกประเด็นหนึ่งที่สามารถคุยกันได้เป็นวัน ทั้งการบรรยายองค์ประกอบต่างๆ รายละเอียดของฉาก รูปแบบการเขียนในการใช้คำโบราณ การพัฒนาอารมณ์ของเรื่องและตัวละคร การใช้เชิงอรรถในการอธิบายประวัติศาสตร์ซ้อนประวัติศาสตร์ที่สร้างความน่าสนใจให้เนื้อเรื่องอย่างกลมกลืน

Jonathan Strange & Mr. Norrell เป็นหนังสือที่ควรค่าแก่การอ่าน เพลิดเพลินและสนุกมากในทุกหน้า ถึงดำเนินเรื่องอย่างช้านิดแต่ทุกตอนก็มีความสำคัญในบทบาทของตัวเองจนขาดกันและกันไม่ได้ ที่สำคัญเป็นขั้นตอนในการศึกษางานที่บ่งบอกในความละเอียดอ่อนของนิยายที่ดีได้ สุดท้ายอ่านข่าวในการ์เดียน บอกว่าทางสำนักพิมพ์มั่นใจในหนังสือเล่มนี้พอสมควร จนได้ขายซื้อลิขสิทธิ์การแปลเรียบร้อยเพื่อให้วางตลาดพร้อมกันในวันที่ 4 ตุลาคมทั่วโลก และประเทศไทยเป็นหนึ่งในนั้น ซึ่งมิทราบว่าจะเป็นตามที่กำหนดได้หรือเปล่า เราหวังตามประสาคนรักหนังสือว่าหนังสือเล่มนี้คงได้รับการแปลอย่างทะนุถนอม ถูกต้องตามต้นฉบับเหมือนที่เว็บนี้ได้อ่าน ไม่งั้นเราจะตามเทพยดาไปอยู่คฤหาสน์สิ้นหวังแบบอราเบลล่าอย่างในเรื่องทีเดียว..

เกี่ยวกับผู้เขียน Susanna Clarke ซูซานนา คลาร์ก เขียนประวัติหลังเล่มสั้นๆ ว่า อายุ 44 ปี ปัจจุบันอยู่ที่เคมบริดจ์ Jonathan Strange & Mr. Norrell เป็นนิยายเล่มแรก ขอเพิ่มเติมเองอีกนิดว่าคลาร์กจบการศึกษาจากมหาวิทยาลัยอ็อกซฟอร์ด ก่อนหน้านี้ทำงานเป็นบรรณาธิการสำนักพิมพ์ ดูแลหนังสือเกี่ยวกับตำราอาหาร นักเขียนคนโปรดของคลาร์กคือ ซี เอส ลูอิสและเจ อาร์ อาร์ โทลคีน

Jonathan Strange & Mr. Norrell : Susanna Clarke
ISBN: 10747570558 Bloomsbury, 800 pages, £17.99

โจนาธาน สเตรนจ์กับมิสเตอร์นอร์เรล ซูซานนา คลาร์ก แปลโดย อุรุวัณณ์ เขาจารี เนชั่นบุ๊คส์ ๒๕๔๘

"Can a magician kill a man by magic?" Lord Wellington asked Strange. Strange frowned. He seemed to dislike a question. "I suppose a magician might," he admitted, " but a gentleman never could."

Susanna Clarke . . . Jonathan Strange & Mr. Norrell