"ความไร้สาระได้ท่วมท้นชีวิตวรรณกรรมในปัจจุบัน และดูจะสำคัญกว่าหนังสือ ประโยคชมเพื่อขายหนังสือกลับสำคัญกว่าหนังสือ ลายเซ็นคนเขียนที่ปกหนังสือสำคัญกว่าเนื้อหา การปรากฏตัวของนักเขียนในหนังสือพิมพ์ขายดีและในโทรทัศน์สำคัญกว่าสิ่งที่นักเขียนได้เขียนจริงๆ "

ตลาดหนังสือปัจจุบันผลักดันให้คนเขียนห่างไกลจากคนอ่านออกไปทุกที แทนที่จะสื่อสารกันได้โดยตรงอย่างที่ควรเป็น กลับมีคนกลางเช่น สำนักพิมพ์ บรรณาธิการ นายหน้านักเขียน สายส่ง ฝ่ายประชาสัมพันธ์ ร้านหนังสือใหญ่ๆ นักข่าว โทรทัศน์ ที่เข้ามามีบทบาทสูงในการขาย วงการหนังสือได้มีสง่าราศีเฉิดฉาย ยวนใจให้ใครๆ อยากเข้ามาร่วมรับความเรืองรองนั้น

ทุกคนเป็นศัลยแพทย์ไม่ได้ แต่ใครๆ ก็เป็นนักเขียนได้ ดังนั้นตลาดวรรณกรรมจึงหนาแน่นไปด้วยนักเขียน เพื่อนนักเขียนในปัจจุบันจึงเป็น มอนิก้า โลวินสกี้ เป็นโสเภณีที่เขียนบันทึกชีวิต นักกีฬา ภรรยาของฆาตกร คนที่เคยถูกซ้อมหรือข่มขืน หรือแม้แต่เคยถูกเหยียบหัวแม่ตีน ผู้ที่มีชื่อเสียงอยู่แล้วก็ย่อมออกงานเขียนได้ง่ายขึ้นอีก ดังนั้นเมื่อมีนักศึกษาถามอูเกรชิชว่าจะเป็นนักเขียนได้อย่างไร เธอตอบด้วยความรู้จริงว่า "ให้เลือกกีฬาสักอย่างแล้วฝึกแบบเอาเป็นเอาตาย การทำอย่างอื่นนอกจากนี้จะทำให้คุณเดินผิดทาง"

ยุคสมัยนี้ทำให้ทุกคนมีสิทธิ์ออกเสียง แต่ไม่มีใครฟังใคร ดังที่มิลาน คุนเดร่ากล่าวไว้ และทุกคนยังดิ้นรนออกเสียงให้คนอื่นได้ยิน แม้ว่าตัวเองไม่มีอะไรจะพูด

นักเขียนสมัยนี้ไม่ได้เป็นพวกใส่แว่นท่าทางคงแก่เรียน หรือเป็นศิลปินซอมซ่ออีกแล้ว แต่ต้องมีภาพลักษณ์น่าดึงดูดใจ หนังสือสมัยนี้ใส่รูปคนเขียนโดยปรับภาพลักษณ์ให้เข้ากับหนังสือ นักเขียนจึงต้องดึงหน้า เพาะกล้าม และที่สำคัญคือต้องดูอ่อนเยาว์ให้มากที่สุด หนังสือสมัยนี้จึงไม่ค่อยบอกแล้วว่าคนเขียนเกิดปีอะไร

อูเกรชิชเห็นว่าหนังสือในปัจจุบันไม่ได้แบ่งเป็นหนังสือดี กับไม่ดี อีกต่อไป แต่เป็นหนังสือที่ขายได้ กับ หนังสือที่ไม่มีใครรู้จัก ในทำนองเดียวกัน นักเขียนก็อาจแบ่งได้เป็นนักเขียนที่ได้รับการกล่าวถึง กับนักเขียนที่ไม่มีใครรู้จัก ดังนั้นการตลาดย่อมต้องทำทุกวิถีทาง รวมถึงการดูแลภาพพจน์นักเขียน

ส่วนร้านหนังสือนั้นเล่า กลับกลายสภาพเป็นดังซูเปอร์มาร์เก็ตที่สินค้าแลดูมีคุณภาพ ติดฉลากสวยงาม แต่รสชาติน่าผิดหวัง ผักผลไม้เหล่านั้นถูกดัดแปลงจนเสียรสชาติไป เพื่อให้ดูดีแต่ภายนอก

นักเขียนที่ไม่ยอมรับกฎการตลาดก็ต้องเสื่อมสูญไป ส่วนนักอ่านที่ไม่ยอมรับสิ่งที่การตลาดเสนอให้ ก็ต้องถูกลงทัณฑ์ให้อดหนังสือ หรือต้องจำยอมอ่านหนังสือที่อ่านแล้วซ้ำๆ ตลอดไป เพราะการผลิตหนังสือในปัจจุบันไม่ได้หมายถึงการผลิตงานวรรณกรรมเสมอไป ซัลมาน รัสดี เขียนไว้ว่า

"เมื่อนักอ่านพบว่าไม่สามารถแกะเส้นทางเดินในป่าดิบชื้นของนวนิยายขยะได้ และต้องเป็นคนคิดร้ายไปเพราะหนังสือทุกเล่มประดับด้วยคำชมเกินจริง นักอ่านจึงยอมแพ้ นักอ่านซื้อหนังสือที่ได้รางวัลปีละสองสามเล่ม และอาจซื้อหนังสือจากนักเขียนที่ตนรู้จักอีกไม่กี่เล่ม และเตลิดหนีไป การพิมพ์มากเกินไปและการชมมากเกินไปทำให้คนเลิกอ่านหนังสือ ไม่ใช่ว่านวนิยายมากเกินไปไล่หาคนอ่านน้อยเกินไป แต่เป็นเรื่องของนวนิยายมากเกินไปที่ไล่คนอ่านให้หนีไปเลย"

ตลาดต้นฉบับปัจจุบันทำให้การเขียนข้อเสนอหนังสือเป็นทักษะสูงสุดของนักเขียน ในเนื้อที่หน้าสองหน้ากระดาษ นักเขียนต้องเล่าข้อสรุปหนังสือให้บ.ก. อยากไปอ่านต้นฉบับ และจะให้ดี ก็ต้องทำให้บ.ก. ซื้อต้นฉบับแม้แต่ก่อนลงมือเขียนหนังสือจริง ข้อเสนอหนังสือต้องบอกละเอียดว่ากลุ่มคนอ่านคือใคร (แม่บ้าน สาววัยรุ่น ฯลฯ) อูเกรชิชลองเขียนข้อเสนอหนังสือให้ Remembrance of Things Past และพบว่าตลาดปัจจุบันจะไม่พิมพ์หนังสือให้พรูซต์ หรือจอยซ์

ประเด็นที่น่าสนใจอีกประการหนึ่ง คืออูเกรชิชกล่าวว่างานเขียนปัจจุบันได้ต้นแบบมาจากงานเขียนสังคมนิยม ในยุคสตาลิน นักเขียนต้องเป็นมืออาชีพอย่างมาก คือต้องเขียนงานให้มวลชนเข้าใจได้ ตัองรับใช้แนวคิดสังคมนิยม ต้องยับยั้งความคิดสร้างสรรค์ส่วนตัว ระงับอารมณ์แนวทดลอง เก็บแนวคิดแหวกแนวไว้แต่กับตัวเอง และเขียนงานตามบรรทัดฐาน นักเขียนต้องปรับตัวให้ได้ เพราะการเขียนอาชีพเป็นเรื่องคอขาดบาดตาย หากทำตามไม่ได้ก็จะต้องลงเอยอย่างโศกนาฏกรรมด้วยการถูกส่งไปเข้าค่ายกักกัน

งานเขียนร่วมสมัยในปัจจุบันก็ต้องดำเนินตามแนวตลาดเช่นกัน นักเขียนที่ปรับตัวให้เข้ากับการตลาดไม่ได้ ก็ต้องลงเอยด้วยความไร้ชื่อเสียงและความยากจน งานเขียนปัจจุบันยังจัดเป็นแนว เช่น ลึกลับ โรแมนซ์ ที่ต้องเขียนไปตามนั้น อูเกรชิชบอกว่าหาก สตีเฟน คิง อยู่ในยุคสตาลิน เขาย่อมได้รับรางวัลสตาลินเป็นแน่แท้ นอกจากนั้น งานเขียนปัจจุบันยังผลิตขึ้นโดยมีฐานจากความคิดสังคมนิยมอย่างง่าย ดังนั้นจึงมีหนังสือประเภท จะลดความอ้วนได้อย่างไร จะพัฒนาตัวเองได้อย่างไร เป็นจำนวนมาก

ยังมีบทความกล่าวถึงจิตใจของผู้ที่ต้องจากบ้านเกิด ซึ่งอูเกรชิชเขียนได้อย่างคมคายและน่าประทับใจ เธอจากยูโกสลาเวียในปี 1993 ด้วยเหตุผลทางการเมือง มาอยู่ที่อเมริกาและปัจจุบันอยู่ที่เนเธอร์แลนด์

อูเกรชิชเขียนบทความได้อ่านเพลิน มีอารมณ์ขันที่ทั้งน่ารักและเสียดสีอย่างมืดมน ชื่อหนังสือเล่มนี้น่าดึงดูดใจได้ไม่น้อยทีเดียว และปกก็น่าสนใจมากด้วยภาพผู้หญิงที่แต่งหน้าทำผมอย่างดีกำลังสูบบุหรี่ ในมือถือหนังสือชื่อ Golden Fiction และมีรูปซองบุหรี่ยี่ห้อเดียวกับชื่อหนังสือ จะว่าไปแล้ว การตั้งชื่อและออกแบบปกหนังสือก็คงใช้กลไกการตลาดไม่น้อย

ในเล่ม อูเกรชิชเล่าถึงคนงานทำซิการ์คิวบา งานม้วนซิการ์ด้วยมือเป็นงานจำเจ แต่เป็นธรรมเนียมว่ามีการจ้างคนมาอ่านหนังสือให้คนงานฟัง โดยคนอ่านนั่งบนเวที อ่านหนังสือออกไมโครโฟน คนงานก็ทำงานไปด้วยฟังไปด้วย อูเกรชิชจินตนาการว่าคนงานเหล่านี้คือประชากรที่มีการศึกษาที่สุดแล้วในคิวบา เพราะได้ฟังวรรณกรรมหลายๆ ปี ก็น่าจะมีรสนิยมทางวรรณกรรมที่แหลมคม ราคาขายของซิการ์ยี่ห้อนี้จึงควรจะแพงขึ้นอีกสามเท่า เพราะเทียบได้กับว่านักเขียนมานั่งมวนบุหรี่ขายเองนั่นเทียว

แม้ผู้เขียนจะบอกว่าอนาคตของวรรณกรรมนั้นมืดมนอย่างยิ่ง แต่สิ่งนี้ก็ยังแสดงว่ายังมีอนาคตในวรรณกรรม แม้จะอยู่ในซอกมุมที่ไม่โอ่อ่าผ่าเผยด้วยการตลาดใดๆ

หนังสือเล่มนี้เขียนดี อ่านเพลิน มีแนวคิดน่าสนใจ ใครที่รักการอ่านและสนใจความเป็นไปของตลาดหนังสือน่าจะอ่านสนุกได้สาระ
 

เกี่ยวกับผู้เขียน Dubravka Ugresic ดูบราฟกา อูเกรชิช เกิดปึ 1949 ที่เมือง Zagreb (อดีต) ยูโกสลาเวีย เขียนบทความและนวนิยาย เช่น In The Jaws of Life and Other Stories, The Museum of Unconditional Surrender ได้รางวัลงานเขียนระดับนานาชาติเช่น รางวัลบทความยุโรป จาก The Culture of Lies รางวัลวรรณกรรมยุโรปจากออสเตรีย รางวัล Sudwestfunk จากเยอรมัน

เธอจากบ้านเกิดในปี 1993 ด้วยเหตุผลทางการเมือง ปัจจุบัน อูเกรชิชสอนที่มหาวิทยาลัยอเมริกัน เช่น ยูซีแอลเอ ฮาร์วาร์ด มหาวิทยาลัยนอร์ธแคโรไลนา ณ ชาแพลฮิลล์ และเวลาที่เหลือ เธอพำนักที่อัมสเตอร์ดัม เนเธอร์แลนด์

Thank You for Not Reading : Dubravka Ugresic
Translated from Croatian by Celia Hawkesworth, with the assistance of Damion Searls
ISBN 1-56478-298-0 Dalkey Archive 221 pages, $13.95

Copyright © 2004 faylicity.com

Writers have the same problem as alcoholics: they can't confess.
-- Dubravka Ugresic, Thank You for Not Reading