ประเทศอิหร่านปกครองโดยพระเจ้าชาห์ การปฏิวัติอิสลามในปี 1979 ทำให้พระเจ้าซาห์ต้องสละบัลลังก์ลี้ภัยออกนอกประเทศ ถึงตอนนั้น คนอิหร่านกว่าครึ่งไม่รู้หนังสือ ซึ่งซาทราพีบอกไว้ว่านับเป็นสิ่งที่รับไม่ได้ที่เกิดกับประเทศที่มั่งคั่งด้วยน้ำมันอย่างอิหร่าน แต่การปฏิวัติก็มิได้นำมาซึ่งความเจริญก้าวหน้าอย่างที่ควรเป็น เพราะในยุคนี้เกิดข้อบังคับต่างๆ เช่นผู้หญิงทุกคนต้องสวมผ้าคลุมผม ด้วยเส้นผมผู้หญิงจะส่งรังสีให้ผู้ชายเกิดกำหนัดได้ หญิงใดที่ไม่ปฏิบัติตามกฎข้อนี้ก็จะต้องเข้าคุกได้ง่ายๆ นอกจากนั้น ผู้คนยังถูกจับไปขังหรือประหารด้วยข้อหาต่างๆ เป็นจำนวนที่มากกว่าสมัยพระเจ้าชาห์มาก มหาวิทยาลัยถูกสั่งปิดเป็นเวลาสองปี และหลังจากนั้น อิหร่านก็ทำสงครามกับอิรัก

เนื้อหาในเล่มนี้แบ่งเป็นบทย่อยๆ โดยแต่ละตอนมีบทจบที่ทิ้งความรู้สึกบางอย่างที่น่าประทับใจไว้กับคนอ่านเสมอ ไม่ว่าจะเป็นอารมณ์ขันร้ายหรือความเสียใจลึกซึ้ง รูปภาพของซาทราพีนั้นเรียบง่าย สะอาดตา มีการตัดกันระหว่างสีขาวดำชัดเจน แต่ความเรียบง่ายนี้ไม่ได้เป็นอุปสรรคในการถ่ายทอดเรื่องราว โดยเฉพาะเมื่อเป็นเรื่องที่มองผ่านสายตาของเด็ก ผู้เขียนเล่าเรื่องนี้ได้ตรงและจริงใจมาก เธอบอกเล่าแง่มุมเล็กๆ น้อยๆ ในวิถีชีวิตท่ามกลางเหตุการณ์ไม่ปกติ ซึ่งเล่าได้ทั้งน่าขัน น่าประทับใจ และมีบทตอนที่ทำให้เจ็บปวด ผู้เขียนมีอารมณ์ขันแทรกอยู่ตลอดเรื่อง โดยมีทั้งอารมณ์ขันแบบมืดมนและแบบเสียดสีต่อความคิดรอบตัว ทำให้หนังสือเล่มนี้อ่านได้สนุกเพลิดเพลิน ไม่ว่าผู้อ่านจะสนใจต่อประวัติศาสตร์ของอิหร่านหรือไม่ก็ตาม การอ่านหนังสือเล่มนี้เป็นดังการอ่านหนังสือดีมากเล่มหนึ่ง ที่มีเรื่องของประวัติศาสตร์เป็นผลพลอยได้ แต่เป็นผลพลอยได้ที่มีคุณค่า

มีหนังสือเกี่ยวกับอิหร่านหลายเล่มที่ออกมาในช่วงเดียวกันนี้ โดยส่วนมากเป็นเรื่องเล่าที่เขียนเป็นร้อยแก้ว เพอร์เซโพลิสจึงพิเศษที่เขียนเล่าด้วยภาพ ภาพเล่าในหนังสือมีพลังกระทบใจผู้อ่านได้มาก แม้มุมมองของตัวเอกในเรื่องจะเป็นเด็ก แต่ก็ไม่ใช่เด็กธรรมดา ผู้เขียนเกิดมาในครอบครัวหัวคิดก้าวหน้า พ่อแม่เป็นปัญญาชนที่ฐานะดี และเห็นความสำคัญเรื่องการศึกษาอย่างยิ่ง อีกทั้งยังให้อิสระกับบุตรสาวคนเดียวอย่างมากในการมีความคิดเป็นของตนเอง เด็กหญิงในเรื่องจึงเป็นผู้เล่าที่มีความคิดอ่านและวิพากษ์สังคมในตอนนั้นได้น่าสนใจ คุณตาของผู้เขียนเป็นบุตรชายของพระเจ้านาสเรดดิน ชาห์ ของอิหร่าน เธอแวดล้อมไปด้วยญาติมิตรและเพื่อนของครอบครัวที่ต้องถูกคุมขังหรือถูกประหาร และความจริงประการหนึ่งที่เด็กหญิงในเรื่องบอกต่อเรา คือไม่มีใครดีและร้ายโดยสิ้นเชิง แม้แต่การแสดงภาพความจริงของครอบครัวเธอเอง ที่พ่อแม่พูดอย่างหนึ่ง แต่ปฏิบัติอีกอย่างหนึ่ง เธอก็นำมาล้อเลียนได้อย่างมีอารมณ์ขัน

ซาทราพีเขียน เพอร์เซโพลิส ในภาษาฝรั่งเศส ซึ่งขณะนี้ได้ออกมาแล้ว 4 เล่ม หนังสือชุดนี้เป็นที่รู้จักและนิยมอย่างมาก หนังสือเล่มแรกเล่าถึงช่วงปฏิวัติอิสลาม เล่มสองเป็นสงครามระหว่างอิรัก-อิหร่าน ซึ่งสองเล่มนี้ได้ผนวกกัน และแปลมาเป็นภาษาอังกฤษอยู่ในเล่ม Persepolis เล่มนี้ บทจบของหนังสืออยู่ที่ตอนที่ตัวเธอถูกส่งไปอยู่ออสเตรีย เพราะพ่อแม่เห็นว่าจะให้โอกาสที่ดีกว่ากับตัวเธอ (หนังสือเล่มนี้ที่แปลรวมจากสองเล่มแรก แปลโดยผู้แปลคนละคนกัน แต่อ่านแล้วจับไม่ได้เลย เพราะน้ำเสียงเป็นทางเดียวกันไปตลอดเรื่อง คนอ่านอย่างฉันได้แต่ประหลาดใจเพราะเครดิตคนแปลซ่อนไว้ที่หน้าท้ายสุด ต้องชื่นชมผู้แปลและผู้ควบคุมการแปล คือผู้เขียนและ แครอล เบิร์นสไตน์ ที่ทำให้หนังสือเล่มนี้แม้จะอ่านในฉบับแปล ก็ยังอ่านได้เนื้อความสนุกนัก) ส่วนเพอร์เซโพลิสเล่มสามและสี่นั้นยังไม่มีขายเป็นฉบับแปลเป็นอังกฤษ เนื้อหาเล่มสามกล่าวถึงความโดดเดี่ยวที่เธอต้องอยู่ไกลบ้านเพียงลำพัง เล่มสี่เป็นการกลับบ้านเกิดอีกครั้ง

หนังสือเล่มนี้อ่านแล้วทั้งสนุกและอิ่มในหัวใจได้มาก จึงอยากแนะนำให้อ่านเป็นอย่างยิ่ง เพอร์เซโพลิส เล่าความได้น่าสนใจตั้งแต่หน้าแรกเลยทีเดียว ผู้อ่านคนนี้ตัดสินใจซื้อหนังสือเล่มนี้ทั้งที่ไม่รู้จักมาก่อนเลย เพียงเพราะได้อ่านหน้าแรกเท่านั้น ซึ่งการอ่านนี้ดึงดูดใจได้ถึงหน้าสุดท้าย ตอบจบของเรื่องนี้ทิ้งค้างให้ผู้อ่านได้ใจหายไม่มีที่สิ้นสุด เมื่อเธอต้องจากพ่อแม่ไปออสเตรีย ผู้ที่ได้อ่านหนังสือเล่มนี้คงจะต้องรอคอยหนังสือเล่มต่อไปด้วยใจจดจ่อ
 

เกี่ยวกับผู้เขียน Marjane Satrapi มาร์จาน ซาทราพี เกิดปี 1969 ที่แรชท์ อิหร่าน เรียนที่ Lycee Francais ที่เตห์ราน ไปเวียนนาเมื่ออายุ 14 ปี ต่อมาเรียนวาดภาพที่สตราสบรูก ปัจจุบันพักที่ปารีส มีผลงานเขียนหนังสือเช่น Ajdar (2002) Broderies (2003)

PERSEPOLIS : Marjane Satrapi
ISBN 0375422307 Pantheon Books, 160 pages, $17.95 (2003) Hardcover

แพร์ซโพลิส 1 มาร์จอเน่ ซาทราพิ แปลโดย ณัฐพัดชา กำมะหยี่ ๒๕๕๑

Copyright © 2003 faylicity.com