ตู้ต้นไม้น้ำที่งดงามด้วยต้นไม้นานาพันธุ์หลากสีสรรพ์รูปทรง ซึ่งมีใบเกาะพราวด้วยฟองจากออกซิเจน และมีปลาสวยและกุ้งสีสดตัวเล็กๆ ว่ายวน อาจทำให้ผู้พบเห็นคิดว่านี่คือโลกใบเล็กที่สวยน่าทึ่งเหลือเกิน จนบางคนอาจนึกอยากจำลองสวรรค์น้อยๆ นี้ไปไว้ที่บ้าน อยากขอแนะนำให้ผู้สนใจเริ่มต้นเลี้ยงต้นไม้น้ำได้อ่านหนังสือเขียนดีมากที่ชื่อ ‘ตู้ต้นไม้น้ำ’ เล่มนี้

หนังสือเล่มนี้แนะนำการปลูกเลี้ยงต้นไม้น้ำในรูปแบบสั้นกระชับจนไม่อาจเรียกว่าเป็นคู่มือการปลูกเลี้ยงหรือตำรา เพราะไม่ได้ครอบคลุมทุกหัวข้อโดยละเอียดสมบูรณ์ แต่หนังสือสั้นๆ เล่มนี้เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีให้เรารู้จัก เข้าใจ และมีความรู้เรื่องนิเวศน์ของต้นไม้น้ำ

ต้นไม้น้ำในที่นี้คือต้นไม้ที่ปลูกในตู้น้ำจืด ซึ่งหากดูแลให้เจริญเติบโตเต็มที่จะสร้างสภาพแวดล้อมที่ดีให้ปลาสวยงามในตู้เลี้ยง รากของต้นไม้น้ำภายใต้ชั้นดินหรือกรวดที่ปลูกจะช่วยให้พื้นปลูกมีออกซิเจนหมุนเวียน และต้นไม้น้ำยังเป็นหน่วยกรองน้ำ 'ที่มีประสิทธิภาพเกินกว่าระบบกรองชนิดใดจะสามารถทำงานได้ดีเท่า' ปลาที่อาศัยในตู้ต้นไม้น้ำจะมีความสุข สดใสร่าเริง เพราะเหมือนได้อาศัยอยู่ในธรรมชาติ

ผู้เลี้ยงต้นไม้น้ำต้องเลือกชนิดของปลาที่เหมาะสมกับการเลี้ยงรวมกับต้นไม้ ซึ่งมีปลาลักษณะดังกล่าวอยู่หลายชนิด เช่น ปลานีออน ปลาคาร์ดินัล ปลารัมมี่โน้ส ปลาก้างพระร่วง ปลาหางนกยูงแฟนซี ปลาสอด ปลาเทวดา แต่เราไม่ควรใส่ปลาจำนวนมากนัก เพราะปริมาณอาหารและของเสียจากปลาอาจทำลายคุณภาพน้ำในระยะยาว

ผู้เริ่มต้นจัดตู้ต้นไม้น้ำต้องมีอุปกรณ์ต่างๆ ดังต่อไปนี้ เริ่มจากตู้ปลูกเลี้ยงที่ไม่ควรเป็นตู้ลึกมากนัก เพื่อความสะดวกในการจัดแต่งดูแลและให้แสงส่องลงในน้ำได้เต็มที่

ตู้ต้นไม้น้ำต้องมีแหล่งกำเนิดแสง ซึ่งหลอดไฟที่ใช้ควรเป็นหลอดชนิดที่ให้แสงครบทุกสเปคตรัม ต้นไม้น้ำที่มีใบสีแดง ชมพู ม่วง มักชอบแสงความเข้มสูง

ต้นไม้น้ำต้องการสารอาหาร ผู้ปลูกเลี้ยงในตู้ที่เลี้ยงปลาร่วมด้วยควรเลือกใช้ปุ๋ยที่ไม่มีไนเตรตและฟอสเฟตปนอยู่ เพราะสารทั้งสองมักมีอยู่ในอาหารปลาแล้ว ส่วนสารอาหารอื่นนั้นได้จากปุ๋ยสำเร็จรูป น้ำ และแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ ในเล่มอธิบายด้วยว่าหากต้นไม้ขาดสารอาหารใดแล้ว จะแสดงอาการอย่างไร

วัสดุที่ใช้ในการปลูกต้นไม้น้ำคือ กรวด ดินลูกรัง และขอนไม้ ซึ่งผู้เขียนอธิบายว่าวัสดุปลูกที่เหมาะสมควรมีลักษณะอย่างไร

แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์จำเป็นมากสำหรับต้นไม้น้ำ ต้นไม้มีส่วนประกอบของธาตุคาร์บอนมากที่สุดถึง 43% จริงอยู่ที่เราอาจเลี้ยงปลาสวยงามร่วมกับต้นไม้น้ำได้โดยไม่ต้องติดตั้งระบบแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ แต่ผลคือต้นไม้อาจไม่สวยและโทรมเร็ว จนต้องคอยซื้อต้นไม้น้ำมาเปลี่ยนบ่อยๆ (ถึงอย่างไรการใช้ต้นไม้น้ำมาแต่งตู้ปลาก็มีชีวิตชีวา มีสีสรรพ์สวยงามน่าดูกว่าการใช้ต้นไม้และสิ่งของพลาสติกอย่างเทียบกันไม่ได้) ผู้เขียนเห็นว่า 'หากผู้ปลูกเลี้ยงต้องการให้ต้นไม้น้ำแต่ละชนิดได้แสดงความสวยงามความสมบูรณ์เต็มที่ ผู้ปลูกควรเพิ่มการติดตั้งระบบแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์และเติมสารอาหารหรือปุ๋ย ที่มีสัดส่วนของแร่ธาตุให้เป็นไปตามความต้องการของต้นไม้น้ำอย่างแท้จริง'

แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ที่ให้ต้นไม้น้ำถูกอัดมาในถังทนแรงดันสูง ซึ่งจะปล่อยแก๊สเป็นฟองผ่านหัวปรับที่ควบคุมปริมาณได้ เราควรปิดหัวปล่อยแก๊สในเวลากลางคืน การวัดปริมาณแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ในน้ำทำโดยใช้เคมีภัณฑ์ เช่นกระดาษทดสอบคุณภาพน้ำ ที่เมื่อนำไปจุ่มน้ำจะแสดงสีบอกค่าต่างๆ การดูว่าปริมาณแก๊สในน้ำมีมากหรือน้อยเกินไปทำได้จากการวัดค่าความเป็นกรดด่างของน้ำ ซึ่งหนังสือมีคำอธิบายโดยละเอียด ทั้งนี้ปริมาณออกซิเจนและแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ในน้ำจะมีค่าเป็นอิสระต่อกัน

ต้นไม้น้ำต้องการน้ำที่ใสสะอาด ดังนั้นการกรองน้ำและการบำบัดน้ำจึงเป็นเรื่องจำเป็น หนังสืออธิบายระบบกรองทางชีวภาพ ทางเคมี และทางกายภาพเอาไว้ ส่วนการดูแลน้ำนั้นควรหมั่นเปลี่ยนน้ำบางส่วนเป็นประจำ

จากนั้นคือต้นไม้น้ำที่จะเลือกปลูก ซึ่งในหนังสือมีภาพสีและคำอธิบายแนะนำต้นไม้น้ำพันธุ์ต่างๆ จำนวนมาก

เมื่อมีอุปกรณ์ครบครันแล้วก็ถึงขั้นตอนการลงมือปลูกและดูแลรักษา ซึ่งหนังสืออธิบายวิธีการปลูกพันธุ์ไม้ชนิดต่างๆ และบอกปัญหาที่พบ เช่นปัญหาตะไคร่และวิธีการป้องกัน

ภาคผนวกของหนังสืออธิบายคุณสมบัติทางเคมีต่างๆ เพื่อให้เราเข้าใจระบบนิเวศน์ของน้ำ เช่นค่าความเป็นกรดด่าง คุณสมบัติเจเนอรัลฮาร์ดเนส (GH) และคาร์บอเนตฮาร์ดเนส (KH)

หนังสือเล่มนี้ให้คำแนะนำในการปลูกต้นไม้น้ำเบื้องต้นได้ดีมาก เพราะอธิบายความรู้ให้เราเข้าใจง่าย ด้วยความรู้เท่านั้นผู้เลี้ยงจึงจะเข้าใจต้นไม้น้ำและวิเคราะห์ปัญหาที่จะเกิดตามมาได้ ผู้เขียนมีประสบการณ์จริง และถ่ายทอดข้อมูลจากประสบการณ์ซึ่งไม่จำเป็นจะต้องตรงกับข้อมูลในหนังสืออ้างอิงทั่วไป อีกทั้งเขียนหนังสือได้กระชับ มีแต่ข้อมูลเนื้อๆ เน้นๆ และเป็นข้อมูลที่จำเป็นทั้งสิ้น การค้นคว้าและการอธิบายข้อมูลในเล่มทำได้ดีน่าชม และเป็นตัวอย่างของหนังสือดีในแนวนี้ที่ควรศึกษา

ในเล่มยังมีเกร็ดความรู้ต่างๆ ที่เป็นประโยชน์แทรกอยู่ด้วย เช่นผู้เขียนอธิบายเรื่องของหลอดไฟว่ามีกำลังหน่วยเป็นวัตต์ แต่หลอดวัตต์เท่ากันที่ต่างชนิดกันจะให้แสงปริมาณไม่เท่ากัน เพราะมีประสิทธิภาพต่างกัน แสงในส่วนที่ส่องตั้งฉากกับผิวน้ำมีหน่วยวัดเป็นลักซ์ ต้นไม้น้ำจะได้รับแสงผ่านจากผิวน้ำมากพอหรือไม่นั้นขึ้นอยู่กับค่าลักซ์ด้วย

ตู้ต้นไม้น้ำแต่ละตู้ต่างมีปัจจัยแวดล้อมที่ไม่เหมือนกัน สุดท้ายแล้วจึงไม่มีสูตรสำเร็จตายตัวในการปลูกต้นไม้น้ำ แต่ความรู้เบื้องต้นที่ดีน่าจะช่วยให้การเริ่มต้นปลูกเลี้ยงเป็นประสบการณ์ที่น่าตื่นเต้นและเพลิดเพลินยินดี

สิ่งสำคัญที่สุดในการเลี้ยงต้นไม้น้ำน่าจะขึ้นอยู่กับความรักและความใส่ใจของผู้ปลูกเลี้ยง เมื่อเรารักสิ่งใด เราจะคอยสังเกตดูว่าเขาสบายดีหรือไม่อย่างไร ความเอาใจใส่นี้เองที่จะทำให้เราได้เรียนรู้ ดังเพลง ‘Getting to Know You’ ที่บอกว่า

'ฉันร่าเริงและสดชื่น เพราะได้เรียนรู้สิ่งงดงามใหม่ๆ เกี่ยวกับตัวเธออยู่ทุกวัน'

หมายเหตุ: หนังสือเล่มนี้อาจหาซื้อยากเพราะเก่าแล้ว แต่หากอดใจรอสักนิด ราวสิ้นปีนี้ผู้เขียนจะจัดพิมพ์ฉบับปรับปรุงเนื้อหาออกมาใหม่ให้ทันสมัยและมีรูปประกอบงดงามขึ้น

* บทความนี้ตีพิมพ์ครั้งแรกในคอลัมน์ IMAGE MUST READ นิตยสาร IMAGE ฉบับเดือนตุลาคม ๒๕๕๑

เกี่ยวกับผู้เขียน เมธา หฤทัยถาวร : สำเร็จการศึกษาด้านวิศวกรรมศาสตร์จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ปัจจุบันยังทำงานที่รักเกี่ยวกับปลาและต้นไม้น้ำ

ตู้ต้นไม้น้ำ : เมธา หฤทัยถาวร
ISBN 974-85996-0-4 สำนักพิมพ์ไวท์เครนเนอเซอรี่ 96 หน้า ราคา 200 บาท ปีที่พิมพ์ ๒๕๔๓

Copyright © 2009 faylicity.com

หากผู้ปลูกเลี้ยงต้องการให้ต้นไม้น้ำแต่ละชนิดได้แสดงความสวยงามความสมบูรณ์เต็มที่ ผู้ปลูกควรเพิ่มการติดตั้งระบบแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์และเติมสารอาหารหรือปุ๋ย ที่มีสัดส่วนของแร่ธาตุให้เป็นไปตามความต้องการของต้นไม้น้ำอย่างแท้จริง
    -- ตู้ต้นไม้น้ำ