ชานเรือน Faylicity

| ชานเรือน

เมื่อหนังสือจมน้ำ

Book
หลายคนอยากรู้ว่าเมื่อหนังสือจมน้ำหรือเปียกน้ำจะมีทางแก้ไขหรือไม่ ตอบว่าอาจจะได้ถ้าสามารถจัดการภายใน 48 ชั่วโมง (หรือเร็วที่สุดยิ่งดี เวลา 48 ชั่วโมงคือเวลาก่อนที่ราจะขึ้นหนังสือ) ขึ้นอยู่กับสถานการณ์ ความเสียหาย และทรัพยากรที่มีอยู่ ซึ่งเป็นเรื่องที่ทำได้ยากเมื่อเราตกอยู่ในสภาวะผู้ประสบภัยน้ำท่วม ก่อนอื่นขอให้ชมวีดิโอนี้ (ภาษาอังกฤษ) ซึ่งให้แนะนำสั้นๆ ที่ดี
http://www.heritagepreservation.org/PROGRAMS/WaterSegmentFG.HTM

แนะนำ : กดปุ่ม play เพื่อเริ่มการดาวน์โหลดคลิปวีดิโอนี้ จากนั้นรอสักประเดี๋ยว แล้วกดปุ่ม pause แล้วรอให้คลิปนี้ดาวน์โหลดเสร็จสมบูรณ์ จึงค่อยกด play โดยย้อนไปตั้งแต่ต้นอีกครั้ง

ขอแปลแบบสรุปโดยเน้นเรื่องหนังสือที่เสียหายจากน้ำโดยเฉพาะ (เนื่องจากวีดิโอกล่าวถึงวัตถุทั่วไปที่เสียหายจากน้ำด้วย) วิดิโอนี้กล่าวว่าก่อนอื่นเราต้องรู้จักน้ำ เพราะน้ำนั้นมีหลายชนิด มีทั้งน้ำที่แตกจากท่อปฏิกูล น้ำที่รั่วจากหลังคา หรือน้ำทะเล การรู้จักน้ำจึงสำคัญต่อแผนการกู้หนังสือและสำคัญต่อความปลอดภัยของเรา วีดิโอแนะนำให้เราดูแลตัวเองโดยใส่เชิ้ตแขนยาว กางเกงขายาว หมวกแข็ง ถุงมือกันน้ำ รองเท้าบูตยาง แว่นตาป้องกัน และนำอุปกรณ์เช่นโทรศัพท์มือถือ พาเพื่อนไปด้วย นำกล้องไปถ่ายรูป และนำปากกา/กระดาษไปจดบันทึก ส่วนเครื่องมือมีประโยชน์อื่นๆ คือ เครื่องดูดน้ำ (เว็ต แวคิวอัม wet vacuum) เครื่องสูบน้ำ อุปกรณ์ลดความชื้น พัดลม และวัสดุดูดซึมน้ำ หรือติดต่อหน่วยงานมืออาชีพที่จัดการด้านนี้ (ซึ่งไม่รู้จะมีอยู่หรือไม่ในประเทศนี้)

การขนย้ายหนังสือที่เสียหายจากน้ำต้องทำด้วยความระมัดระวัง เพราะหนังสือจะบอบบางและหนักกว่าเดิม ควรใส่หนังสือในภาชนะที่มั่นใจว่าจะไม่พังหรือหล่นระหว่างการขนส่ง เช่นใส่รถเข็น อย่าพยายามกดหนังสือเพื่อบีบน้ำออกจากหน้ากระดาษ เพราะจะยิ่งทำให้หน้าหนังสือติดกันมากขึ้น

ควรทำให้หนังสือแห้งโดยเร็วที่สุดเพื่อป้องกันรา ควรเรียงหนังสือตามระดับความเปียกมากเปียกน้อย หนังสือที่เปียกแต่ไม่ได้จมน้ำทั้งเล่ม ควรใช้วิธีเป่าแห้งเพื่อลดความชื้นให้มากที่สุดและป้องกันรา ดูวิธีการและภาพจาก http://www.library.illinois.edu/prescons/preserve/water1.html

ขั้นตอนการเป่าแห้ง (ไม่ควรใช้วิธีนี้กับหนังสือหรือนิตยสารที่มีกระดาษเคลือบผิว หรือกระดาษมันเงา หรือ โค้ตเท็ดเปเปอร์ coated paper, หนังสือปกหนัง, สิ่งพิมพ์จากหมึกที่ละลายน้ำได้, ภาพถ่าย)

เพื่อช่วยให้หนังสือแห้งเร็วขึ้น ควรนำวัสดุดูดซึมน้ำ เช่น กระดาษปรู๊ฟที่ยังไม่พิมพ์, กระดาษเอนกประสงค์ (เปเปอร์ทาวล์ paper towel เหมือนกระดาษทิชชูที่ค่อนข้างหนาและมีความสูงของม้วนกระดาษสูงกว่ากระดาษทิชชูทั่วไปประมาณ 2 เท่า) หรือกระดาษซับ (หรือกระดาษหนังสือพิมพ์ แต่ต้องทำใจว่าหมึกพิมพ์อาจประทับไปติดในหนังสือ) มาตัดให้มีขนาดใหญ่กว่าหน้ากระดาษในหนังสือเล็กน้อย แล้วสอดเข้าไปในหนังสือทุก 25-50 หน้า (บางแห่งบอกว่าทุก 10 หน้า แต่อย่าถี่กว่านั้น เพราะสันหนังสือจะพัง) ถึงแม้วีดิโอนี้บอกว่าไม่ควรใช้วิธีนี้กับนิตยสารหรือหนังสือที่มีกระดาษเคลือบผิว ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น แต่ข้อมูลจากห้องสมุดบางแห่งในอเมริกาบอกว่าใช้วิธีได้เช่นกัน แต่ต้องใส่กระดาษไข (หรือถ้าไม่มี ก็ใช้วัสดุดูดซึมน้ำ) คั่นทุกๆ หน้า และคอยเปลี่ยนวัสดุนี้เรื่อยๆ เพื่อกันไม่ให้หน้ากระดาษติดกัน ทั้งนี้หากหน้ากระดาษติดกันแล้ว จะติดกันอย่างถาวรโดยไม่อาจแก้ไขได้

ตั้งหนังสือและกางหนังสือออกให้เป็นรูปพัด (ดังในรูปขาวดำจาก Life โดย Thomas Mcavoy ในปี 1951 ขออภัยที่ดอทค้นหารายละเอียดของเหตุการณ์ในภาพไม่พบ) บนโต๊ะที่ปูด้วยวัสดุดูดซึมน้ำ

นำพัดลมมาเป่าหนังสือ วีดิโอนี้บอกว่าอย่าเป่าพัดลมไปยังหนังสือตรงๆ ถ้าทำในห้องแอร์ได้ก็จะดีที่สุด เพื่อลดความชื้นและป้องกันรา ไม่ควรทำกลางแจ้งตากแดด เพราะหน้าหนังสือจะเหลืองซีด อย่าใช้เตาอบ ไมโครเวฟ เครื่องเป่าผม

คอยเปลี่ยนวัสดุดูดซึมน้ำที่สอดในหน้าหนังสือ ยิ่งบ่อยยิ่งดี (เมื่อวัสดุเปียก หรือทุกชั่วโมง), เปลี่ยนวัสดุดูดซึมน้ำที่รองใต้หนังสือ และคอยพลิกหนังสือขึ้นลงเรื่อยๆ

พอกระดาษเริ่มจะแห้ง อาจใช้เครื่องเป่าผมเพื่อช่วยให้หนังสือแห้งเร็วขึ้น

เมื่อหนังสือเกือบแห้งดีแล้ว ให้วางลงแนวราบบนพื้นเรียบ แล้วหาอะไรหนักๆ ทับไว้เพื่อไม่ให้หน้ากระดาษโค้งงอ

วิธีนี้ได้ผลก็จริง แต่อาศัยทั้งเวลา (หลายวัน) กำลังคน สถานที่ และกำลังทรัพย์ ในยามที่เราขาดแคลนทรัพยากรเหล่านี้ และมีหนังสือเปียกน้ำปริมาณมากที่ต้องจัดการ และเราทำไม่ทันภายใน 48 ชั่วโมง เราควรนำหนังสือไปแช่แข็ง เพื่อซื้อเวลาและป้องกันรา เมื่อมีเวลาเราจึงค่อยนำหนังสือออกจากการแช่แข็งแล้วมาจัดการทำให้แห้ง

การแช่แข็งหนังสือ

นำหนังสือเปียกน้ำใส่ในภาชนะที่ทำจากวัสดุกันน้ำ (เช่น กล่องพลาสติก) โดยห่อหนังสือแต่ละเล่มด้วยกระดาษฟรีซเซอร์ (freezer paper กระดาษที่มีไขเคลือบ) หรือกระดาษไข เพื่อไม่ให้หนังสือแช่แข็งติดกัน วางหนังสือโดยเอาด้านสันลง อย่าซ้อนหนังสือ อย่าอัดหนังสือให้แน่นเกินไป เพราะหนังสือจะบวมขึ้นเมื่อถูกแช่แข็ง

นำหนังสือไปแช่แข็งในตู้แช่แข็งที่มีอุณหภูมิประมาณ -26 ถึง -28 เซลเซียส (ซึ่งเหนือความสามารถของตู้แช่แข็งในตู้เย็นบ้าน) เนื่องจากราจะเจริญไม่ได้ในอุณหภูมิ -20 เซลเซียส ในต่างประเทศอาจเช่าตู้แช่แข็งได้ ไม่ทราบว่าในไทยจะมีหรือไม่และราคาเท่าใด ทั้งนี้ตู้แช่สำหรับอาหารอาจไม่อยากให้เราเช่าเพื่อการนี้ เนื่องจากเสี่ยงกับราและเชื้อโรคที่อาจติดไปกับตู้แช่แข็ง

วิธีดีที่สุดในการนำหนังสือแช่แข็งมาทำให้แห้ง คือการ แวคิวอัม ฟรีซ-ดรายอิง (vacuum freeze-drying) ซึ่งทำให้น้ำแข็งในหนังสือกลายเป็นไอ โดยไม่ผ่านการเปลี่ยนรูปเป็นน้ำ ทั้งนี้เพื่อป้องกันหนังสือ กระบวนการนี้คล้ายกับกระบวนการผลิตกาแฟสำเร็จรูป โดยการนำหนังสือเข้าไปในตู้ความดันต่ำ แล้วลดความดันอากาศจากปกติ 1000 มิลลิบาร์ให้เหลือน้อยกว่า 6 มิลลิบาร์เพื่อไล่น้ำแข็ง หนังสือจะแห้ง จากนั้นจึงค่อยๆ เพิ่มความดันอากาศสู่ระดับปกติ และเพิ่มอุณหภูมิขึ้นจนเป็น 20 องศาเซลเซียส ทั้งหมดนี้ใช้เวลาประมาณ 5 วันดูภาพเครื่องฟรีซดรายอิง และรายละเอียดจาก http://www.zfb.com/download/Freeze_drying.pdf และชมวีดิโอกระบวนการฟรีซดรายของหอสมุดแห่งชาตินิวซีแลนด์จาก http://www.youtube.com/watch?v=LwbQhVUJPqU
บริษัทรับจ้างกู้หนังสือด้วยวิธี freeze-drying จากลิงก์ข้างต้น แสดงวิธีการว่าจะนำผ้ากอซมามัดหนังสือแต่ละเล่ม เพื่อรักษารูปร่างของหนังสือไม่ให้บวมหรือบิดเบี้ยว ดูจากเครื่องจักรแล้วราคาคงแพงเอาการ (หลายแสนบาทขึ้นไป) ดอทพยายามหาราคาแล้ว แต่เว็บขายเครื่องจักรเหล่านี้ไม่แสดงราคาเลย ต้องติดต่อกับคนขายโดยตรงเท่านั้น คงเพราะต้องบอกสเปคละเอียดๆ จึงจะบอกรุ่นและกำหนดราคาได้ เท่าที่หาข้อมูลได้ ราคาค่าเช่าเครื่องนี้ต่อการฟรีซดรายหนึ่งครั้งตกประมาณ $600 - $1500 (18,600 - 46,500 บาท)
วิธีนี้ควรทำโดยผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น ถ้าทำไม่ได้ ก็อาจนำหนังสือมาละลายให้แห้งและใช้วิธีเป่าแห้ง

ดอทได้ยินเรื่องการแช่แข็งหนังสือครั้งแรกเมื่ออ่านหนังสือเกี่ยวกับความเสียหายต่อห้องสมุดในอิรัก ซึ่งได้แช่แข็งหนังสือและนำหนังสือแช่แข็งมาวางในห้องที่เปิดรับลมเพื่อไล่ความชื้น ปรากฏว่าขั้นตอนการอุ่นหนังสือกลับทำให้หน้ากระดาษหนังสือเสียหาย ดังนั้นวิธีแช่แข็งหนังสือและนำมาทำให้แห้ง น่าจะต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญจริงๆ

วีดิโอบอกว่านิตยสารที่พิมพ์ด้วยกระดาษเคลือบผิว เราอาจนำมาเก็บไว้ในน้ำเย็นที่สะอาดได้เป็นเวลา 24 ชั่วโมง

ถ้าน้ำที่ท่วมหนังสือเป็นน้ำสกปรกหรือน้ำเค็ม เราอาจต้องล้างหนังสือ ซึ่งดูจากในคลิป ให้วางอ่างใส่น้ำสะอาดประมาณ 5 อ่าง แล้วนำหนังสือจุ่มไปทีละอ่าง ห้ามเปิดหนังสือขณะจุ่มเพราะหนังสืออยู่ในสภาพบอบบางมาก ให้ล้างแต่ปกเป็นพอ

ไม่แน่ว่าการเก็บรักษาหนังสือที่ดีที่สุดทุกวันนี้ คือการทำให้อยู่ในรูปดิจิทัล เราอาจต้องติดต่อกูเกิลด้วยการเสนอว่าขอให้มาเก็บข้อมูลหนังสือของเราในรูปดิจิทัลเถิด ติดต่อกูเกิลเรื่องนี้ได้ ที่นี่ โดยกูเกิลให้ข้อมูล (ข้อ 10) ว่า หากคุณอยากบอกกูเกิลเรื่องห้องสมุดสะสมของคุณ กรุณาติดต่อเราและบอกขนาดของห้องสมุดของคุณ ระบุภาษาและความพิเศษของหนังสือที่คุณสะสม บอกว่ามีข้อมูลมากน้อยแค่ไหนที่เก็บในรูปดิจิทัลแล้ว กูเกิลยินดีที่จะสแกนหนังสือในภาษาต่างๆ และรับประกันว่าวิธีการสแกนหนังสือจะไม่ทำร้ายหนังสือต้นฉบับ อีกทั้งเมื่อสแกนเสร็จแล้วจะรีบส่งหนังสือคืนทันที

อ่านเพิ่มเติม
* Saving Water-Damaged Books คำแนะนำจาก FEMA หรือหน่วยงานจัดการภัยพิบัติของอเมริกา

ดอทเคยค้นหาข้อมูลเพื่อเขียนบทความเรื่องนี้ให้ สารคดี ตอนน้ำท่วมปีที่แล้ว แต่เมื่อหาข้อมูลแล้วพบว่าเป็นเรื่องยากเกินกว่าที่คนธรรมดาๆ จะมีแรงทำให้เห็นผลได้จริง และเพราะคิดว่าก่อนเขียน ควรลองทำวิธีการเหล่านี้ดูเพื่อให้เห็นผลจริง เพราะคำแนะนำของฝรั่งตั้งบนพื้นฐานสภาพอากาศที่ต่างจากบ้านเรามาก น่าเสียดายที่ยังไม่ได้ทำเช่นนั้น ก็เกิดอุทกภัยครั้งใหญ่ขึ้น (หากน้ำท่วมบ้านจริงๆ ดอทอาจได้ลองทำสิ่งเหล่านี้ก็เป็นได้) ดอทขนย้ายหนังสือขึ้นชั้นสองซึ่งเหนื่อยมากๆ และทิ้งหนังสือไปเยอะเพราะเหนื่อยที่จะเก็บ ปัจจุบันน้ำยังไม่ท่วมบ้านดอท แต่หวังใจว่าคงท่วมแน่ๆ เพราะรัฐบาลประกาศว่า "สถานการณ์จะดีขึ้น"

ขอให้คุณอยู่รอดปลอดภัย

ชานเรือนย้อนหลัง :

ไปดูหนัง 18 - แม่นาค เดอะ มิวสิคัล
ไปดูหนัง 17 - คืนวันหนึ่งที่ถนนตะแลงแกง, Let the Right One In, Waitress, แสงศตวรรษ, Hairspray, CJ7
ไปดูหนัง 16 - Stranger than Fiction, Ghost in the Shell, Marie Antoinette, Infamous, The Last King of Scotland
ไปดูหนัง 15 - The Painted Veil, Sherrybaby, This Film is not yet Rated
ไปดูหนัง 14 - Borat, Flags of Our Fathers, Idiocracy
ไปดูหนัง 13 - Little Miss Sunshine, A Scanner Darkly, Children of Men, Pan's Labyrinth, Cars
ไปดูหนัง 12 - Thank You for Smoking, Series 2006
ไปดูหนัง 11 - To Kill a Mockingbird, Tideland, Clean
ไปดูหนัง 10 - Aquamarine, Factotum, Brick, Clerks, Frankie and Johnny
ไปดูหนัง 9 - Inside Man
ไปดูหนัง 8 - Me and You and Everyone We Know
ไปดูหนังและทีวี 7 - Igby Goes Down, The Comeback, House, La Jetee, Beatles
ไปดูหนัง 6 - Upside of Anger, Millions
ไปดูหนัง 5 - Sin City
ไปดูหนัง 4 - Shimotsuma Monogatari, The Life Aquatic with Steve Zissou, Re-Animator, Ichi the Killer
ไปดูหนัง 3 - The Bourne Identity, Elf, หัวใจทรนง
ไปดูหนัง 2 - City of God, สัตว์ประหลาด, Fahrenheit 9/11
ไปดูหนัง 1 - Kill Bill:Vol 2, South Park, Dogville, The Triplets of Belleville, Eternal Sunshine of the Spotless Mind

คืนเรือน